ONTMOETINGSONDERWIJS

De katernen Ontmoetingsonderwijs worden uitgegeven bij het KPC, postbus 482, 5201 AL Den Bosch, telefoon 073 - 215435. De voorafgaande serie is uitgegeven bij het CPS in Hoevelaken, telefoon 03495 - 41285. Informatie over het project is verkrijgbaar bij James van Velzen, projectleider, telefoon 070 3600490.

Het Katholiek Pedagogisch Centrum (KPC) brengt binnenkort lesmateriaal op de markt dat in de afgelopen twee jaar is ontwikkeld door de Haagse Katholieke Schoolraad (HKSR), het overkoepelend orgaan van katholieke scholen in Den Haag. Het moet leerkrachten helpen ontmoetingsonderwijs, een vorm van interreligieus leren, gestalte te geven.

Vijftien Haagse katholieke scholen uit verschillende stadswijken namen aan het project deel. Die scholen tellen allang niet meer uitsluitend katholieke kinderen. Op de Weimarschool bij voorbeeld, in een van de oude wijken van Den Haag, bestaat de populatie van tweehonderd leerlingen uit 35 procent moslims, 25 procent hindoes, vijftien procent katholieken, een procent christelijke en 23 procent niet kerkelijk gebonden kinderen. Deze allochtone ouders blijken de voorkeur te geven aan een christelijke school omdat daar aandacht is voor religieuze waarden.

Dit stelt de scholen voor een probleem. Staat de identiteit toch al onder druk sinds de kerk aan invloed heeft ingeboet, nog moeilijker wordt de vraag of de boodschap van het evangelie kan worden uitgedragen aan leerlingen die moslim of hindoe zijn. Er kunnen twee dingen gebeuren: de signatuur vlakt verder af, of men zoekt naar een vorm van religieus samenzijn waarin christelijke, islamitische en hindoeleerlingen hun traditie herkennen. De Haagse scholen kozen voor het laatste.

Een projectleider, een theoloog-catecheet, een imam, een pandit (geestelijk hindoe-leider), een indoloog en een onderwijskundige schreven samen acht leskaternen over de thema's offerfeest, Ramadan, oorlog en vrede, de natuur, feesten en vieringen, mensen, een dak boven je hoofd en bidden. Deze reeks sluit aan bij een al bestaande serie Ontmoetingen van het Christelijk pedagogisch studiecentrum (CPS), negen leskaternen waarin thema's als geboorte, groeien, trouwen en dood op interreligieuze wijze behandeld worden.

Hoe kan een klas nu gezamenlijk vieringen beleven of samen bidden als de leerlingen zo'n uiteenlopende achtergrond hebben? Je kunt als onderwijzer met twintig Marokkaanse kinderen in de klas moeilijk het Onze Vader bidden. Projectleider James van Velzen: "We hebben veel gebeden zelf samengesteld uit door alle religies aangeleverde elementen. Bij een onderwerp als 'vieringen' moet je een onderscheid maken tussen strikt kerkelijke vieringen zoals de eucharistie, die alleen voor de 'in-groep' bestemd zijn, en de algemenere aspecten van religieuze feesten. Het Phaguafeest bij voorbeeld, dat door hindoes in Suriname gevierd wordt om de saamhorigheid van alle mensen tot uitdrukking te brengen en in India tot een nationaal feest is uitgegroeid, is heel geschikt om interreligieus te behandelen. De leerlingen komen te weten dat Brahman de mensen hielp toen er op aarde oorlog en onderdrukking was, dat Holi een bevrijdingsfeest is, maar ook een lentefeest, waarop het nieuwe jaar en het nieuwe leven wordt welkom geheten. Dat tijdens het Holifeest alle mensen gelijk zijn en rangen of standen verdwijnen, zoals op het carnavalsfeest, dat trouwens ook geen louter katholieke aangelegenheid meer is. Ze leren dat het nieuwe en betere leven tijdens Holi gevierd wordt, een gegeven dat christenen vieren op het Paasfeest."

Natuurlijk leidt ontmoetingsonderwijs tot kritiek en opmerkingen van ouders. Van Velzen: "Neem bij voorbeeld het thema vasten. Om te beginnen is er al een verschil in accent tussen vasten in de christelijke en in de islamitische traditie. Katholieken leggen vandaag de dag de nadruk op solidariteit in de wereld (vastenactie), moslims beleven in de Ramadan veeleer verinnerlijking, mystiek, hun relatie met God. Een kind komt op school en zegt 'Mijn moeder zegt dat Ramadan ongezond is.' De leerkracht moet in zo'n situatie perfect kunnen corrigeren: 'Ja, maar het is niet verplicht voor kinderen, evenmin als voor vrouwen die in verwachting zijn of bejaarden. De imam zegt dat kinderen er zelf aan toe moeten zijn. Het gaat bovendien niet alleen om vasten, het gaat ook om extra aandacht voor de Koran, feestelijke maaltijden, een bijzondere periode waarin je in het gezin meer samen doet dan anders.' Een moslimouder is eens boos geweest omdat wij de kinderen een dansje leerden voor de verjaardag van de juf. Dat was in zijn ogen onfatsoenlijk."

Volgens Van Velzen wil dit incident niet zeggen dat alle moslimouders er zo over denken. "Mohammed heeft dansen aangemoedigd, maar ook moslims kennen schakeringen van orthodox tot vrijzinnig. Zulke dingen blijven gebeuren."

Elk leskatern bestaat uit achtergrondinformatie voor de leerkracht, lessuggesties, lesmateriaal voor leerlingen (voorbeelden, tekeningen, kleurplaten, puzzeltjes) en leerervaringen. Dat laatste begrip heeft toelichting nodig. Omdat levensbeschouwelijk vorming dermate abstract is dat het zich niet laat vangen in een toetsbare doelstelling, heeft de projectgroep gekozen voor het begrip 'leerervaringen', zoals 'in een klassegesprek horen wat hindoes doen bij de geboorte van een kind'.

Naast deze vrij beschikbare leskaternen heeft men in het project een zogenaamd Stappenplan voor schoolteams ontwikkeld die ontmoetingsonderwijs willen introduceren. Het is de basis voor visieontwikkeling die aan invoering van ontmoetingsonderwijs in de school vooraf moet gaan. Het is in principe ook geschikt voor openbare scholen of scholen van een andere signatuur, omdat het discussiestof biedt over de multiculturele samenleving en over het onderwerp zingeving in het algemeen. Het Stappenplan, vermeldt de brochure, "stimuleert een team tot bezinning op eigen normen en waarden en maakt hen vertrouwd met normen en waarden van hindoes en moslims. Een onderwijsgevende die open wil omgaan met kinderen van een andere cultuur en religie, zal zijn eigen gevoeligheden en stokpaardjes moeten leren herkennen. Pas na deze orientatie kan de leerkracht het geloof en de gebruiken van hindoes en moslims in de klas aan de orde stellen."

Ten slotte is er voor ondersteuners van schoolteams, zoals districtscatecheten en onderwijsbegeleidingsdiensten, een cursusmap Leerhuis Islam, Leerhuis Hindoesme beschikbaar.

Heeft Van Velzen het idee dat katholieke schoolbesturen moeilijk mee te krijgen zijn, of zelfs de boot afhouden? Van Velzen: "Integendeel, ze geven goede steun in de vorm van bij voorbeeld middelen. Ze zijn zich wel ten volle bewust van de consequenties voor hun achterban. De grondslag van de school moet opnieuw doordacht worden, ontmoetingsonderwijs moet getoetst worden aan kerkelijke documenten die betrekking hebben op de dialoog met niet-christenen. "Vergeet onze eigen katholieke kinderen niet, maak geen eenheidsworst van verschillende levensbeschouwingen, maak er geen waardevrij onderwijs van" , dat zijn terechte opmerkingen. Die discussie kost tijd, maar is goed besteed."

Van Velzen, die vanuit de Weimarschool voor dit project is vrijgesteld, zegt tenslotte: "Onze school blijft een katholieke school, de signatuur verandert niet. Onze boodschap 'het eigen gelijk' mogen we best doorgeven. We hebben er recht op, net als die ander, we hoeven het niet overboord te gooien, maar we moeten er wel mee leren omgaan, want bij het eigen gelijk hoort onlosmakelijk het respect voor de ander, en de ontmoeting met de ander. Ontmoeting is, net als doop of huwelijk, een levensmoment dat we moeten koesteren."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden