Column

Ontmasker de valse profeten op het internet

Beeld Trouw

Ach ja, dat internet. Daar deed iedereen nogal opgewonden over, het kon best weleens heel groot worden. Maar ik liet me niet gek maken. Ik weet nog dat ik het erover had met een vriend die informatica had gestudeerd. 

Het moet in 1997 geweest zijn. Volgens hem zou het net ons hele leven gaan beïnvloeden, maar ik hoonde dat weg. Of we communiceerden per telefoon, fax of internet, wat maakte het uit? Het ging om de inhoud van de communicatie, niet om het middel. Ja, dat had ik slim bedacht. Famous last words, haha.

Inmiddels kan ik me nauwelijks meer voorstellen hoe we leefden in het internetloze tijdperk. Dat ik als correspondent rondreisde in Oost-Europa, met niet eens een mobiele telefoon, hoe deed ik dat? Waar haalde ik mijn informatie vandaan? Hoe maakte ik mijn afspraken? Raadsels. Hoeveel gemakkelijker is het geworden, hoeveel meer informatie is beschikbaar - in de beste en de slechtste vorm. En nu is de vraag of het slechte het goede niet dreigt te overwoekeren. 

De uitvinder van het net, Sir Tim Berners Lee, stelde deze week vast dat er een ‘akelige wind’ waait. Wat een open ruimte had moeten zijn, is een arena van manipulatie geworden, waarin de gebruiker naar hartelust kan zoeken, maar anderen bepalen wat hij vindt. Op grond van financiële en/of politieke motieven.

Niemand weet in hoeverre bots en trollen het Brexit-referendum en de Amerikaanse verkiezingen hebben gestuurd; de Britten en Amerikanen waren uit zichzelf al behoorlijk in de war. En er is natuurlijk altijd propaganda geweest, evenals nepnieuws en partijdige berichtgeving. Maar wat de Russen - om ons even tot hen te beperken - nu hebben laten zien, is wel spectaculair. Dat blijkt niet alleen uit de schaal (156.000 Twitter-accounts rond de Brexit), maar ook uit de werkwijze, en die wordt pas echt duidelijk als je inzoomt op één voorbeeld. De researchafdeling van de Atlantic Council heeft dat gedaan door precies te reconstrueren hoe een nepaccount te werk ging.

Dit betrof Ten_GOP, zogenaamd het account van Republikeinen in Tennessee, in werkelijkheid een Russische trol, opererend vanuit Sint-Petersburg. Door zich voor te doen als een doorgewinterde vertegenwoordiger van de Grand Old Party bereikte deze oplichter een publiek van 130.000 volgers. Verschillende van zijn of haar berichten werden door de entourage van Trump geretweet en rond thema’s als de corruptie van Hillary Clinton en de noodzaak van een moslimban werd door rechtse figuren regelmatig verwezen naar Ten_GOP. Ook Engelstalige Russische media, gericht op het buitenland, deden dat. De boodschap was steeds anti-Clinton, op het ridicule af, en daarnaast werd steun betuigd aan Geert Wilders (‘Hoop dat hij wint!’) en Marine Le Pen.

Voor het talent van deze trol kan ik wel bewondering hebben, en ik denk dat ze in Sint-Petersburg erg gelachen hebben, maar dit is geen kwajongenswerk. Als we onze democratie de moeite waard vinden, moeten we het net herstellen als open ruimte. Ontmasker de valse profeten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden