Een V-1 raket zoals het Duitse leger die tijdens de Tweede Wereldoorlog ook vanuit Nederland lanceerde.

ReportageTweede Wereldoorlog

Ontmanteling van V1-raket zet de gemeente Deventer op scherp

Een V-1 raket zoals het Duitse leger die tijdens de Tweede Wereldoorlog ook vanuit Nederland lanceerde.

De ruiming van een unieke Duitse ‘vliegende bom’ – V1 – uit de Tweede Wereldoorlog jaagt zondag in Oost-Nederland duizend mensen hun huis uit en zorgt voor verkeershinder op de A1.

Het gevaarte werd vorig jaar tijdens wegwerkzaamheden langs de A1 tussen Deventer en Twello ontdekt:  een  V1-raket met het explosief op scherp, die daar in de Tweede Wereldoorlog beland moet zijn. Zondag wordt hij verwijderd en ‘dat is een bijzondere én uitzonderlijk uitdagende klus’, meldt majoor Peter, die voor de Explosieven Opruimingsdienst EOD de operatie leidt. Hij werkt bij defensie en wil om veiligheidsredenen niet met zijn achternaam in de krant.

De acht meter lange V1 is een door de Duitsers gemaakte, onbemande ‘vliegende bom’. Het was een geavanceerd wapen en het eerste onbemande straalvliegtuig ter wereld. De projectielen waren alleen niet erg betrouwbaar. Naar schatting bereikte 60 procent van de bommen het doel. 

935 kilo springstof

Deze bom is vermoedelijk in 1944 ten noordoosten van Deventer gelanceerd en maakte bij vergissing direct na vertrek al in de drassige grond een ‘zachte landing’. Hij ontplofte daardoor niet. Vermoedelijk was het doel de haven van Antwerpen. De raket heeft drie verschillende ontstekers en liefst 935 kilo springstof aan boord. “En dat is echt een enorme hoeveelheid”, vult majoor Peter aan.

De EOD ruimt in Nederland per jaar gemiddeld 2300 explosieven uit de Tweede Wereldoorlog, maar deze raket is alleen al vanwege die hoeveelheid springstof een unieke vondst. In de afgelopen tien jaar is slechts een keer eerder een V1-raket gevonden met een volwaardige lading, zegt Kim Wijnja, woordvoerder van de EOD. Die werd in 2014 in Noord-Brabant onschadelijk gemaakt. 

Zo’n veertien EOD-medewerkers gaan zondag eerst het ontstekingsmechanisme vernietigen en vervolgens de springstof in delen naar boven halen, vertelt majoor Peter. “Extra complicatie is dat het ding ondersteboven ligt en wij op onze rug onder de bom moeten liggen om bij de ontsteking te komen.”

Het EOD-personeel krijgt ‘van die maanmannetjespakken met gasmaskers aan’, omschrijft hij. Dit omdat er giftige stof vrij kan komen bij de ontmanteling, al zal dat volgens hem ‘zeer beperkt’ zijn en niet gevaarlijk voor de verdere omgeving. Later in de week wordt de lading elders binnen de grenzen van de gemeente Deventer tot ontploffing gebracht. Zondag zal er dus, als alles goed gaat, geen klap te horen zijn.

Beeld Sander Soewargana

Om de veiligheid tijdens de ruiming  te waarborgen gaat de snelweg A1 bij Deventer zondag tussen zes uur ’s ochtends en negen uur ’s avonds helemaal dicht. Ook is het luchtruim deels gesloten en wordt de scheepvaart over de IJssel stilgelegd. “De ligplaats van deze V1 is ronduit beroerd, dicht bij de vangrail. We hebben daarom die forse veiligheidsmaatregelen moeten nemen”, legt majoor Peter uit. 

In totaal moeten 430 woonadressen in een straal van 1400 meter rondom de vindplaats tijdens deze EOD-klus leeg zijn. Dat betekent dat een krappe duizend inwoners hun huis uit moeten. Het gebied is in twee kringen verdeeld. In de binnenste rode ring moeten mensen én dieren het gebied verlaten. De oranje kring die daaromheen ligt betekent dat dieren kunnen blijven, maar alleen mensen weg moeten.

In die oranje ring zijn mensen die in huis blijven op zich óók veilig, zegt Maarten Jan Stuurman, woordvoerder van de gemeente Deventer. Maar het risico is te groot dat er toch personen zijn die denken: ach, tot de hoek van de straat kan heus wel. Terwijl bij enige menselijke beweging op straat de operatie stilgelegd moet worden. Onbemande vliegtuigjes houden het gebied in de gaten. 

Noodverordening achter de hand

De gemeenten Voorst en Deventer hebben een noodverordening voor de ontruiming, zodat de politie zonodig mensen die niet vrijwillig weggaan, kan verplichten. “We gaan ervan uit dat u zelf zorgt voor een plek bij vrienden, familie etc. Kunt u zelf geen andere verblijfsplaats vinden, dan kunt u terecht bij de opvanglocatie Jachtlust in Twello”, schrijft de gemeente Deventer op de website met informatie. 

Volgens Linda Simons, woordvoerder van de gemeente Voorst, waar de meeste woonadressen ontruimd worden, reageren de bewoners ‘redelijk rustig’. Simons: “We zijn al maanden met de voorbereidingen bezig. Er zijn twee bewonersbijeenkomsten geweest waarin we uitleg gaven. Mensen die speciale problemen hebben, helpen we zo goed mogelijk.” 

Ze doelt daarbij bijvoorbeeld op een boer van wie de koeien nog handmatig gemelkt worden en die zodoende zijn boerderij niet een dag lang kan verlaten. “Hij woont op de grens van het gebied en mag daarom bij uitzondering wel thuis blijven. Hij kan vanuit zijn boerderij naar de stal om te melken.” 

Ook bijvoorbeeld een ouder echtpaar dat alleen met thuiszorg nog thuis woont, wordt opgehaald en thuisgebracht. Ze krijgen voor een dag een gastkamer in een verpleeg-huis, weet zij. “Zo zijn er meer voorbeelden van ons maatwerk.”

Hoeveel bommen uit de Tweede Wereldoorlog nog in Hollandse bodem liggen, is onbekend, meldt Wijnja van de EOD. “We doen daar geen actief onderzoek naar. Maar nog een heleboel, daar kan je vanuit gaan, want het gemiddelde ligt al jaren ongeveer op dezelfde hoogte. Van een afname is nog geen sprake.”

De gegevens van majoor Peter zijn bij de hoofdredactie bekend.

Lees ook:

Het opgraven van een RAF-toestel uit de Tweede Wereldoorlog gaat vandaag van start

Een in de Tweede Wereldoorlog neergestort RAF-toestel, wordt vanaf ­vandaag opgegraven in Limburg. Het is het eerste in een reeks wrakken met vermiste vliegers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden