Opinie

Onthutsende verkenning van onbereikbare tederheid en overheersende onmacht

DEN HAAG - 'In the emptiness' van de Amerikaanse danser/choreograaf Ted Stoffer is een van de vele premières in het Haagse CaDance festival waarbij allerlei danskraaltjes over de ijsgladde zwarte dansvloer rollen. Helaas, een dramaturgische draad om hen te rijgen ontbreekt.

De titel 'In the emptiness' doet denken aan de nieuwe bijbelvertaling van ijdelheid. Meer waarschijnlijk ziet Stoffer de met lichtspots afgebakende toneelruimte als het zwarte gat waarin alle op te rakelen en te koesteren levensverwachtingen ontregeld zijn. Ex-Scapino-danser Stoffer, een steviggespierde danser met kaalgeschoren hoofd, ontmoet in die lege ruimte twee danseressen: de direct innemende, vlinderranke Takiki Iwabuchi en de lange, afstandelijke Lynne Bristow. Meegezogen in de van dans zwangere ruimte onderging ik hun vacuüm-gevoelens in een door Johan van der Kreij gemonteerde soundscape van druppelend grotwater en mekkerende dieren.

Al in de eerste minuut is duidelijk dat Stoffer als danser de kunst van timing trefzeker beheerst. Tot in de diepste vezels van zijn lijf laat hij beweging sidderen en opwellen, in krampen uitbarsten en als gloeiende lava over het zwarte ijs onder zijn bergschoenen stromen. Deze Amerikaan imponeert als een sportieve equivalent van zijn Italiaanse collega Emio Greco (ook in dit festival). Zich op zijn naar binnen gedraaide armen over de vloer naar voren wurmend legt hij de beperkingen bloot die hem door zijn lichaam worden opgedrongen. Zijn vrouwelijke tegenspeelsters die hem uit die kneveling moeten trekken, manifesteren zich aanvankelijk als een dubbelfiguur: Bristow manipuleert Iwabuchi als een soepel verend balletje. Maar eenmaal los glijdt en kronkelt zij naar de uitgeputte man toe. Naast elkaar zittend ontlokken zij een flitsend synchroon duet aan hun tenen, benen en armen. Langzaam wordt de leegte gevuld met beweging en dringen ook geluiden binnen. Het zwarte gat wordt als het ware onontdekt, zeker als de eenmaal door dans aangestoken man contact opneemt met de zo cerebraal ogende en ingetogen Bristow. Met haar sliertige gebaren benevelt zij hem, maar ook in deze beheerste paarvorming blijft alles ongrijpbaar. De serieuze sfeer slaat zelfs genadeloos verstikkend toe, met fatale gevolgen. Geen greintje relativering of humor kan in de leegte overleven en als de twee weer uit elkaar gaan is Bristow een ten dode opgeschreven zieke die door haar dansdiensterje teder wordt verzorgd, en de man al een lijk.

Van stof zijn wij en tot stof keren we terug. Ook dans kan dat niet voorkomen. Hoezeer het vlinderachtige dansballetje de man nog tot nieuw leven hoopt te wekken, haar pogingen lopen uit op een vorm van gruwelijke necrofilie. De ontzielde Stoffer laat met zijn lichaam sollen als was hij een mechanische pop, een door zijn huid nog bij elkaar gehouden zak zand of een homp vlees met gewrichten. Deze dodendans doet de zaal bij vlagen grinniken, maar bij mij liepen de rillingen over mijn rug. Alle drie de dansers moeten over een onwaarschijnlijke lichaamsbeheersing en spierkracht beschikken, weten dat ook tot in hun kleinstje kootjes onder een strak aangetrokken spanlaken van onbenoembaar verdriet te houden.

Hoe onthutsend deze verkenning van onbereikbare tederheid en overheersende onmacht ook is, in choreografische zin is dit trio dan al in desintegratie opgegaan. Te veel klampten de drie zich vast aan mooie vondsten als hun laatste strohalm en te weinig durfden zij weg te laten. Na een halfuur begint hun dans om de dans nogal op de zenuwen te werken.

Na deze vlucht in dodelijke dans moest 'DNO of de bodem van het hart' van Frank Hündeler en Diane Elshout op een met leerschraapsels bestrooide vloer wel braaf en tam uitpakken. De twee dansers zijn al jaren als twee tegenpolen aan elkaar gewaagd en bouwden ook in het buitenland een stevige reputatie op. Opnieuw wensten zij zich in het doolhof van hun danshart te begeven om als archeologen hun danspassie tot op de bodem uit te graven. Hun synergie leidt zeker tot een grillig parcours, tamelijk hectisch, bij vlagen fascinerend en zeker zonder overdreven pathos. Maar wat zich bij krekelgesnerp, kikkergekwaak en oosters gezang op die bodem aan historische vondst laat vinden werd mij onder het neervallende gruis niet duidelijk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden