Onthullingen met wereldwijde consequenties

De Britse premier David Cameron draaide om de waarheid heen en kreeg een stortvloed van kritiek. Beeld reuters

Deze week kwamen media in de hele wereld tegelijk met onthullingen over personen met bedrijven in belastingparadijzen. Een overzicht van wat de Panama Papers teweegbrachten.

Britse premier Cameron wordt hypocrisie verweten
Groot-Brittannië
Vier verklaringen had hij al gegeven. En in alle gevallen draaide hij om de waarheid heen. Maar omdat de druk van de pers alleen maar toenam, voelde de Britse premier Cameron zich uiteindelijk gedwongen om eerlijk toe te geven dat hij aandelen heeft gehad in de omstreden brievenbusfirma van zijn vader.

Het kwam hem op een stortvloed aan kritiek te staan. Met name Labour, de grootste oppositiepartij, zag zijn kans om vrij te schieten op de premier. Zijn geloofwaardigheid is ernstig aangetast, vinden veel sociaaldemocraten. "Vooral omdat hij keer op keer weigerde om vragen hierover eerlijk te beantwoorden", zei John McDonnell, Labours schaduwminister van financiën. "De informatie moest blijkbaar echt uit hem getrokken worden."

Daarnaast beschouwt de oppositie Cameron als hypocriet, aangezien hij uitgerekend het aanpakken van belastingontduiking tot een van zijn prioriteiten had gemaakt. "Dit zou allemaal niet zoveel losmaken als Cameron zelf niet zo hoog van de toren had geblazen over belastingontduikers. Hij noemde sommigen moreel fout, terwijl ze in eenzelfde soort fondsen investeerden", zei Tom Watson, plaatsvervangend leider van Labour.

Al blijven politieke consequenties voorlopig uit. Cameron heeft zijn aandelenpakket ter waarde van een kleine 40.000 euro in Blairmore Holdings in 2010 verkocht, voor hij premier werd, en ze altijd keurig opgegeven aan de belasting. Daarnaast deed ook het op de Bahama's gevestigde bedrijf vermoedelijk niets illegaals, al ligt het voor de hand dat investeerders er vooral terechtkonden om zo min mogelijk belasting te laten betalen.

Toch kunnen de gevolgen op de iets langere termijn wel degelijk onaangenaam zijn. De Britten zijn elf weken verwijderd van het beruchte EU-referendum, het belangrijkste politieke gevecht uit Camerons leven. Deze aandelenkwestie knaagt nadrukkelijk aan zijn betrouwbaarheid als regeringsleider en vestigt ongewild de nadruk op zijn elitaire en rijke achtergrond. Cameron zat op de peperdure en beroemdste kostschool van Groot-Brittannië, Eton College. "Is dat betaald van het geld dat zijn vader verdiende aan zijn brievenbusfirma?", vroeg The Guardian zich af.

"Ik heb nooit verborgen dat ik erg veel geluk heb gehad met welgestelde ouders, die me een goede opvoeding gaven en een fantastische school voor me konden betalen. Ik heb nooit geprobeerd iemand te zijn, die ik niet ben", zei Cameron donderdagavond tegen Robert Peston, de ITV-verslaggever bij wie hij zijn aandelenkaarten op tafel legde.

Maar Camerons mea culpa lijkt de publieke onvrede voorlopig niet weg te nemen. #ResignCameron was de hele dag het meest besproken onderwerp op Twitter.

President Argentinië onder vuur
Argentinië
Vier maanden geleden won de Argentijnse president Mauricio Macri de verkiezingen met de belofte de corruptie aan te pakken. Dat zijn naam nu wordt genoemd in de Panama Papers, is dan ook meer dan pijnlijk voor hem en zijn achterban. Macri kan serieus in de problemen komen nu de openbaar aanklager een onderzoek heeft ingesteld naar witwassen en belastingontduiking.

Macri zegt 'klaar te zijn voor elke rechter die informatie vraagt over wat ik zeg'. Uit de Panamese documenten blijkt dat Macri betrokken is bij twee offshorebedrijven. De meeste aandacht gaat uit naar Fleg Trading Ltd, het bedrijf op de Bahama's waar de president van Argentinië ooit directeur was. Het ging om een wettelijk toegestane constructie die is opgezet met hulp van zijn vader, zegt Macri. Zijn vader is een van de rijkste zakenmannen van het land. Fleg Trading bestaat inmiddels niet meer, in 2009 is het opgedoekt. Volgens Macri is hij nooit in het bedrijf geweest en heeft hij er niets mee te maken. Of dat klopt, gaat justitie nu onderzoeken.

Macri is niet de enige prominente Argentijn die in de Panama Papers wordt genoemd. Ook voetballer Lionel Messi zou portretrechten wegsluizen via belastingparadijzen. Messi zelf ontkent.

De Argentijnse president Mauricio Macri. Beeld anp

Premier Gunnlaugsson stapt op
IJsland
De echtgenote van de IJslandse premier Sigmundur David Gunnlaugsson heeft een bedrijf op een van de Britse Maagdeneilanden. Dat bedrijf bezit obligaties van drie IJslandse banken die door de recessie uit 2008 omvielen. Gunnlaugsson maakte zich er sterk voor dat de schuldeisers van deze drie banken, waaronder Nederland, werden uitbetaald. Nu blijkt dat de premier een persoonlijk belang had bij het betalen van de schulden.

Aanvankelijk vond de premier vragen naar het bedrijf van zijn vrouw 'een ongewenste inmenging in een private, zakelijke aangelegenheid'. De premier was zelf echter ook twee jaar lang voor de helft eigenaar. Hij verkocht zijn aandeel voor één Amerikaanse dollar aan zijn echtgenote. De bevolking van IJsland en de oppositie vonden het zeker geen privékwestie. Maandag al lag er een motie van wantrouwen klaar voor de premier. Gunnlaugsson wachtte de stemming niet af en dinsdag stapte hij op.

De IJslandse premier Sigmundur David Gunnlaugsson Beeld anp

De tante van de koning van Spanje
Spanje
De meeste ophef in Spanje ontstond door het bericht dat de bekende cineast Pedro Almodóvar klant is bij het Panamese advocatenkantoor Mossack Fonseca. Almodóvar had samen met zijn broer Agustin in 1991 een bedrijf op de Britse Maagdeneilanden. Ook de tante van de Spaanse koning had een offshorefirma. Zij liet veertig jaar lang geld via Mossack Fonseca lopen. Volkomen legaal, liet zij weten.

Cineast Pedro Almodóvar. Beeld anp

ABN-commissaris in opspraak en stapt op
Nederland
Trouw en het FD onthulden deze week dat ABN-Amro commissaris Bert Meerstadt voorkomt in de Panama Papers.Hij is per direct opgestapt bij ABN en gisteren ook bij Bols, waar hij lid van de raad van commissarissen was. Meerstadt ontkent geld te hebben weggesluisd naar een belastingparadijs. Hij treedt terug omdat hij niet wil dat Bols 'nadelige effecten ondervindt'.

Bert Meerstadt Beeld anp

Mexicanen gebruiken Nederland
Mexico
Erfgenamen van twee beroemde Mexicaanse regisseurs die halverwege de vorige eeuw successen vierden, sluizen filmrechten door via constructies in Nederland, Nieuw- Zeeland en op de Maagdeneilanden. Zo hoeven zij geen belasting te betalen over 35 miljoen dollar. Ook een Mexicaanse bouwmiljardair wist via Nederland 100 miljoen uit handen van de fiscus te houden.

Tekst loopt door onder foto.

De Chinese president Xi Jinping. Beeld anp

Familie van Chinese president Xi actief in belastingparadijzen
China
De zwager van de Chinese president Xi Jinping komt met drie bedrijven voor in de uitgelekte documenten van het Panamese juridisch advieskantoor Mossack Fonseca. Het gaat om vermogen, waarschijnlijk familiekapitaal, dat is gestald op de Britse Maagdeneilanden.

Naast president Xi zijn er nog zeven andere voormalige en huidige leden van het Staande Comité van het Politbureau, het allerhoogste en machtigste politieke orgaan in China, met zulke familieleden. Zoals Zhang Gaoli met een zwager en Liu Yunshan met een schoondochter. Beide familieleden hebben twijfelachtige bedrijven in belastingparadijzen.

Dat mogen de ruim 1,3 miljard Chinezen niet weten, dus werden de Chinese zoekmachines op internet na het weekend in allerijl geblokkeerd voor zoektermen als 'Panama Papers'. Het berichten over de financiële handel en wandel van de Chinese rode adel is uit den boze, ondanks de forse campagne van president Xi tegen corruptie door hoge partijbonzen.

Het meest opvallende voorbeeld daarvan was de rechtszaak tegen de partijbaas Bo Xilai. Xilai stond op het punt door te dringen tot het hoogste machtsorgaan van China. Hij en zijn vrouw Gu Kalai waren eigenaar van een peperpure villa aan de Franse Rivièra die via vennootschappen in belastingparadijzen uit het zicht van de Chinese autoriteiten werd gehouden. Toen dit uit dreigde te komen, vermoordde Gu Kalai een van haar paladijnen. Gu Kalei kreeg in 2011 de doodstraf en Bo Xilai levenslang.

Naar nu blijkt regelde dit echtpaar de ontduikingsroute via Mossack Fonseca. Tot na de veroordeling van het tweetal door een Chinese rechtbank, die wereldwijd in de media werd verslagen, stelde niemand bij Mossack Fonseca enige vraag over de legitimiteit van dit alles. Het lijkt het er nu op dat Mossack Fonseca het onzichtbaar maken van vermogens van de Chinese top vaker heeft begeleid. En ook nu stelt de firma geen vragen.

Vertrouwelingen Poetin verbergen twee miljard dollar
Rusland
Vertrouwelingen van de Russische president Vladimir Poetin gebruiken een complex netwerk van brievenbusfirma's om belangen in Russische bedrijven onder te brengen in belastingparadijzen. Ook schuiven ze met leningen van soms honderden miljoenen dollars, die op geen enkele economische activiteit lijken te zijn gebaseerd. Onder de vertrouwelingen van Poetin is cellist Sergej Roldoegin, tevens peetvader van Poetins oudste dochter.

Er zijn ongeveer honderd transacties aangetroffen in de kring van Poetin met een gezamenlijke waarde van twee miljard dollar. Onder de betrokkenen zijn ook de gebroeders Rotenberg, voormalige judomaatjes van de Russische president, en bankier Joeri Kovaltsjoek. Gevraagd naar de achtergrond van deze transacties omschreef de woordvoerder van het Kremlin artikelen over de zaak als een poging van buitenlandse geheime diensten en media om de Russische president in diskrediet te brengen.


De Russische president Vladimir Poetin. Beeld anp

Bollywoodsterren uit India
India
Ook Bollywood-supersterren, die in India als halfgoden worden vereerd, komen voor in de Panama Papers. Filmster en voormalig Miss World Aishwarya Rai en haar schoonvader Amitabh Bachchan - ook acteur - hebben via Mossack Fonseca een deel van hun vermogen weggesluisd naar belastingparadijzen. Ook India's grootste vastgoedontwikkelaar komt voor in de geheime stukken.

Voetbalbond Fifa heeft geen schone handen
Zwitserland
Misschien niet geheel onverwacht dook ook wereldvoetbalbond Fifa op in de Panama Papers. Maar dat het juist de nieuwe baas Gianni Infantino en het vooraanstaande lid van de ethische commissie Juan Pedro Damiani waren, dat baarde opzien. Damiani werkte voor de van corruptie verdachte Eugenio Figueredo, de voormalig vice-voorzitter van de Fifa die al maanden vastzit. Damiani zelf stapte woensdag op. De naam van Infantino kwam voor bij een dubieuze deal over tv-rechten van de Champions League. Infantino was toen nog in dienst bij de Uefa. De Europese voetbalbond kreeg donderdag in Geneve prompt bezoek van de Zwitserse justitie.

Hoofd van de wereldvoetbalbond Fifa Gianni Infantino. Beeld anp

Kinderen van de premier
Pakistan
Drie kinderen van de minister-president van Pakistan, Nawaz Sharif, hebben bedrijven in bezit die voorkomen in de Panama Papers.

Tekst loopt door onder foto.

De Pakistaanse premier Nawaz Sharif. Beeld anp

Koning Salman en zijn luxe woningen in Londen
Saudi-Arabië
De Saudische koning Salman sluist geld weg via de Britse Maagdeneilanden. De koning, sinds vorig jaar aan de macht, gebruikt daar een offshorebedrijf voor zijn 34 miljoen dollar tellende hypotheken van zijn luxe woningen in Londen.

De chocoladefabriek van Porosjenko
Oekraïne
De Oekraïense president Petro Porosjenko is nog steeds actief in belastingparadijzen. Zijn chocoladeconcern Roshen waarmee hij rijk is geworden, heeft een aantal schimmige transacties ter waarde van meer dan tweehonderd miljoen dollar uitgevoerd.

De Oekraïense president Petro Porosjenko. Beeld anp

De rijken van België
België
De Belgische media stonden er bol van. Minstens zes van de rijkste families komen voor in de Panama Papers. Zoals showman Franco Dragone en de familie De Spoelberch, investeerders in brouwerijen, en aandeelhouder van wereldbrouwer Inbev. Er staan meer dan zevenhonderd Belgen in de documenten.


Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden