Onthaasten in een oud kuuroord

De tijd dat de groten der aarde allemaal neerstreken in Bad Ems is al lang voorbij. Maar veel van die grandeur is blijven hangen. Het kuuroord heeft nog steeds een heilzame werking, die niet per se uit één van de natuurlijke bronnen hoeft te komen.

Anya van Lit

’Wat moet je in Zwitserland, waarom kijken naar de Wartburg? Het kleine stadje Bad Ems ligt in een diep dal omgeven door rollende heuvels’, schreef de Russische schrijver Dostojevski in 1874 aan zijn vrouw. ’De stad ’leunt’ tegen de rotsen. Er zijn tuinen en promenades, een zeer prettig geheel!’

Bad Ems aan de rivier de Lahn was toen een van de bekendste kuuroorden in Europa. De adel, koningen en tsaren namen er gezamenlijk slokjes van het enigszins naar rotte eieren stinkende water uit de vele bronnen die Bad Ems rijk is. Het beroemde water bevat hydrocarbonaat en ionen van chloor en natrium, en ook kooldioxide. De temperatuur van de verschillende bronnen varieert tussen 27 en 57 graden Celsius.

Dostojevski verbleef in Bad Ems om verlichting te krijgen voor zijn astma-aanvallen, hij stond elke dag in een lange rij, aan het einde waarvan vrouwen het koolzuurhoudende water uitreikten aan de mensen. Zijn dokter in Ems bracht helaas nooit zijn hoestaanvallen en kortademigheid in verband met Dostojevski’s fervente rookgewoontes.

Bad Ems heeft heel wat glorie gekend, al in de Romeinse tijd maakte Ems deel uit van de Limes, de verdedigingslinie en grens van het Romeinse rijk. Resten van fortificaties en gereconstrueerde torens in de omliggende heuvels vormen een lang wandelpad, waar je dagen voor uit kunt trekken. Maar in de 19de eeuw ontwikkelde Bad Ems zich tot de ontmoetingsplaats voor vorsten, keizers en tsaren, die vaak eerst om gezondheidsredenen, en later omdat iedereen er heen bleek te gaan, neerstreken in de baden van Bad Ems.

Tsaar Alexander ll bouwde er een speciale villa voor zijn maîtresse aan de overkant van de Lahn, naast de ook door hem opgerichte Russisch orthodoxe kerk. Keizer Wilhelm l was een veel geziene gast, zijn buste prijkt in het park naast het kuurhotel. De Duits-Franse oorlog werd in Bad Ems op papier begonnen in 1870. Toen nog ’koning’ Wilhelm l sprak er met de Franse ambassadeur Bendetti. Het gesprek was aanleiding tot het begin van die oorlog. Componist Richard Wagner verbleef in Hotel Diana, om gezondheidsredenen. Het hotel biedt tegenwoordig ook onderdak aan kunstenaars, nu op een andere manier (zie: ’Kunstenaarshuis Balmoral’ hier onder).

Statige classicistische en barokke gebouwen glanzen aan de rivier en herinneren aan de gloriedagen. De thermale bronnen dienen eigenlijk meer als decor, vier grote gezondheidsklinieken bieden vandaag de dag hersteltherapieën. Al wordt het drinken van het water nog steeds aanbevolen voor beter functioneren van luchtwegen en darmen. Ook is er een openbaar zwembad met water uit de bronnen en een natuurlijke temperatuur van 32 graden. Er is een luxe rusttherapie mogelijk in het statige Häckers Kurhotel.

Bad Ems ligt tussen twee lage bergketens: het Westerwald in het noorden en de Taunus in het zuiden. Ook de natuur lijkt wel te varen bij de gezonde werking van de bronnen; dikbeboste heuvels en bossen bieden de mogelijkheid om lange en kortere wandelingen te maken, met steeds weer een ander uitzicht.

De Lahn kronkelt vrolijk door het gebied met het treinspoor aan de zuidzijde en een fietspad en weg op de noordoever. De echte glorie van Bad Ems is misschien wat vergaan, maar de pittoreske stad in het Lahndal biedt ’vakantiekuurtherapieën’ in alle soorten en maten.

In Slot Balmoral komen elk jaar negen uitgekozen kunstenaars vanuit alle hoeken van de wereld bijeen voor een verblijf van drie tot zes maanden. Zij wonen en werken in deze tijd in het huis aan de Lahn dat in 1867 werd gebouwd op verzoek van een rijke Rus uit Sint-Petersburg. Balmoral heette toen Villa Diana. Het gebouw heeft neogotische invloeden, drie torens en een omringende balustrade geflankeerd door twee grote leeuwen. In 1882 veranderde de nieuwe eigenaar het kasteel in een van de sjiekste hotels in de omgeving. Richard Wagner logeerde er in 1877, toen hij een aantal weken een kuur volgde in Bad Ems. Wagner verbleef er met zijn familie, maar vond ook de tijd om zijn ’Parsifal’ hier uiteindelijk af te maken. Van 1935 tot 1990 heeft het kasteel leeg gestaan en na een veel omvattende verbouwing opende het kunstenaarshuis in 1995 zijn deuren.

Het kasteel huistvest ateliers en woningen, enorme uitgesleten stenen trappen herinneren aan andere beroemde voetstappen.

Het kunstenaarsprogramma geeft Bad Ems de moderne impuls die het nodig heeft. De (vergane) glorie wordt elk jaar door een nieuwe groep professionele kunstenaars onder de loep genomen. In het kasteel worden exposities, performances en lezingen gegeven, waardoor de nieuwste trends het traditionele kuuroord bereiken.

Er zijn 17 bronnen in Bad Ems. Met ieder een verschillende unieke samenstelling van mineralen. Het eerste badhuis stamt uit 1472, toen werd er nog veel gebaad in het helende water. Drinken van het bronwater gebeurde voor het eerst in de 16de eeuw. Het centrale gedeelte van het statige kuurhuis, waar de vier belangrijkste bronnen zich bevinden, werd gebouwd in 1695. De oostvleugel kwam er in 1715 tijdens de heerschappij van de prinsen van Nassau (inderdaad, voorvaderen van onze koninklijke familie). De oude badhuizen werden in 1912 samengevoegd tot wat nu het Kuurhuis en Kuurhotel is. Je kunt in het Kuurhuis van vier verschillende bronnen drinken. De Emser Kränchen is hiervan de bekendste. Het water van deze bron ging gebotteld de hele wereld over. De samenstelling van mineralen is goed voor de luchtwegen. Tegenwoordig haal je een plastic beker bij de balie en drink je het water met mate. Emser pastillen, gemaakt van dezelfde mineralen, worden in Duitsland nog verkocht. Baden in bronwater kan ook in het grote zwembad ’Emser Therme’. Baden in Emser bronwater, 32 graden warm, wordt gezien als een belangrijk hulpmiddel tegen reumatische aandoeningen.

Heerlijk, al houdt niet iedereen ervan: Duitse kaastaart. Niet speciaal van dit gebied maar wel fantastisch gemaakt door Konditorei Maxeiner. Maxeiner opende de deuren in 1931 en net als meerdere instituten in Bad Ems heeft de tijd er stil gestaan. Vriendelijke Duitse degelijkheid, inclusief de bediening. En als je een souvenir mee wilt nemen, koop dan de Pasteten van Maxeiner, echte marsepein gevuld met hazelnoot en noga. Lahnwein kun je alleen nog vinden in Obernhof. Het dorpje op 15 minuten afstand met de trein van Bad Ems, barst op zondag uit zijn voegen van de wijnliefhebbers. Uit de trein rechtsaf loop je richting het imposante klooster Arnstein. De paters van het klooster plantten rond 1200 de eerste druivenstokken voor de rode Lahnwein. In het klooster kan ook wijn worden geproefd. Je kunt ook uit het station linksaf de Lahn over, door het stadje en de wijnvelden in. Daar kan op speciale dagen worden geproefd aan tafels buiten. Maar het is ook aan te raden om aan te schuiven bij de Ernst Haxel Weinstube in het dorp, waar je riesling of pinot noir drinkt met kaas en worst en als het wat kouder wordt dicht bij de tegelkachel kunt gaan zitten.

Wandelen is een must in Bad Ems en omgeving. Je kunt slenteren langs de Lahn of eerst 220 meter omhoog met de kabelbaan, de Kurwaldbahn, achter het kuurhuis, naar de Bismarckhohe. Van daaruit kun je een groot deel van de Lahnvallei overzien. Lopen kan dan via goed aangegeven paden door het bos weer naar beneden. Voor een langere loopdag neem je de trein die langs de Lahn rijdt richting het Duitse Limburg. Stap uit bij Laurensburg en steek de rivier over naar het stadje – een café, een hotel en een aantal huizen. Aan je linkerhand vind je een wandelbordje dat de weg aangeeft naar een Turme (toren). Het lijkt alsof je een tuin binnenloopt, maar het pad loopt gewoon door omhoog. De wandeling van zo’n vier uur loopt langs de middeleeuwse toren door bos en velden richting Holzappel. Alle paden staan goed aangegeven en verschillende routes kruisen elkaar, zodat het ook mogelijk is langer of juist korter te wandelen. Het lijkt soms wel alsof de hele streek Nassau aan de wandel is. Niet dat het druk is in de natuur, eerder maakt iedereen gebruik van de trein die alle plaatsen langs de Lahn aandoet. Men stapt in en uit en vervolgt de tocht.

Kaarten en ideeën voor een wandeltocht zijn te vinden bij de toeristeninformatie in Bad Ems.

De Lahn mondt ten zuiden van Koblenz uit in de Rijn, bij de plaats Lahnstein. Zo’n tien kilometer ten westen van Bad Ems. Fietsen langs de Lahn is misschien wel de beste therapie die Bad Ems te bieden heeft. Het Lahndal is redelijk vlak en dus zonder al teveel inspanning kan je de groene heuvels en uitgestrekte weilanden rustig tot je nemen. Het dal veranderd ter hoogte van de plaats Löhnberg. Hier wordt het dal minder breed en lopen de hellingen steiler omhoog. Bekijk de oude St George Kathedraal in Limburg, steek de stenen brug uit de 13de eeuw over bij Wetzlar en wandel door het kasteel in Marburg. Bijna overal op het 240 kilometer lange pad kom je kastelen en abdijen tegen. Je rijdt naar de bron van de Lahn, in Netphen. Neem van deze bron liever geen slok.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden