'Ontgroening in klooster is barbaars'

Rients Ritskes, de bekendste zenmeester van Nederland, breekt met zijn Japanse leermeester. Door heel het land volgen plaatselijke meditatiegroepen Ritskes' lessen in rust, balans en evenwicht. Hij vloog gisteren naar Kyoto om zijn monnikspij in te leveren.

1Waarom breekt u met uw leermeester?
"We zijn te ver uit elkaar gegroeid. Al mijn leerlingen in Nederland zijn leken, dus geen monniken of nonnen, en dat gaat heel goed - het aantal meditatiegroepen neemt nog altijd toe. In Japan niet, daar is de lekentraditie net zo'n uitstervend fenomeen als de kerkgang hier. Het kloosterleven is er nog wel, en daar zit de moeilijkheid: daar gaat het er behoorlijk barbaars aan toe. Met de harde, strenge leer heb ik voor mijzelf niet zoveel moeite. Maar de ontgroeningspraktijken staan mij steeds meer tegen."

2Wat bedoelt u precies met 'barbaars'?
"Op de laatste avond van de eerste kloosterweek krijg je bijvoorbeeld een bak met twee kilo noodles voorgezet. Iedereen blijft net zo lang zitten tot je die hebt opgegeten. Ik heb het destijds, in 1986, gedaan. En je gaat er niet dood aan. Maar er zijn modernere didactische inzichten die beter werken dan de Japanse methodes die gestoeld zijn op tweehonderd jaar oude regels.

"Bij mijn eigen zengroepen merk ik dat positieve beloning meer vruchten afwerpt. In Japan wordt - helaas - ook veel en hard geschreeuwd; het is heel gebruikelijk dat je ten overstaan van de groep uitgefoeterd wordt als je iets fout doet."

3Uitfoeteren? Iemand die 'zen' is, blijft toch altijd kalm?
"Nee, kijk, ik schreeuw ook weleens. Maar hoogstens drie keer per jaar, tijdens een retraite, als je ziet dat iedereen zit te slapen in plaats van te mediteren. Dan slaken we een katsu. Er zijn mensen die daar om vragen: het kan een lekkere opkikker geven.

"Maar de mate waarin men in Japan schreeuwt, zo'n dertig keer per dag, daar sta ik niet achter. Jaren geleden heb ik eens een pak slaag gekregen met een massagestok. Waarom? Ik zat niet stil genoeg. Dat slaan komt nog voor, en te veel, vind ik. Ik wil daar afstand van doen."

4Wat is nog 'zen' als monniken zich niet kunnen beheersen?
"Zen voor leken is altijd anders geweest dan voor kloosterlingen. Leken komen op doordeweekse avonden bijeen voor rust, balans en evenwicht. Kloosterlingen gaan verder: die willen de Verlichting bereiken, en grote mentale doorbraken.

"Zoals ik het nu doe, met de meditatie-avonden, was het in Japan ook lange tijd gewoon. Dus ik stap niet uit de zentraditie. Ik verbreek alleen de lijn met mijn Japanse leermeester."

5Hoe reageert men in Japan op uw besluit?
"Dat weet ik pas als ik mijn pij inlever. Ja, dat was mijn eigen idee: ik vond het symbolisch bij mijn besluit passen. En de pij kan daar mooi weer gebruikt worden."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden