Ontdekking

Het moest maar eens afgelopen zijn met dat gezeur over laffe Nederlanders in oorlogstijd, zo besloot Dick Verkijk. Een historische ontdekking 'flitste' door zijn 'brein'. Volgens die ontdekking zou een derde deel van het Nederlandse volk, mogelijk zelfs méér, zich tegen de Duitsers hebben verzet. En welhaast een half miljoen Nederlanders zou joden hebben verborgen. Ziezo, de nationale eer was gered. Hij schreef er een boekje over ('Die slappe Nederlanders - of viel het toch wel mee in 1940-1945) en een stuk in Trouw. Daarin beweerde hij op hoge toon dat koningin Beatrix haar excuses aan Israël moet herroepen, omdat Nederlanders niet onverschillig zijn geweest voor het lot van joodse medeburgers. Die onverschilligheid, aldus Verkijk, is een bedenksel van 'neohistorici'. Welk belang zij bij zulke bedenksels hebben? Hij geeft er geen verklaring voor, maar hij insinueert dat er sprake is van een samenzwering. Waarom anders wordt er van wetenschappelijke zijde niet op zijn boekje gereageerd? 'Blijkbaar is er geen speld tussen te krijgen', aldus de triomfantelijke Verkijk, want het blijft 'angstig stil'. Hij vleit zich ermee glashard te hebben bewezen dat het Nederlandse volk 'heel veel voor zijn joodse landgenoten heeft gedaan'.

Verkijk: 'Ik schrok dat de bewijsvoering ervan zo eenvoudig was. In tegenstelling tot veel deskundigen heb ik me nooit specifiek beziggehouden met de jodenvervolging.' Dat hoefde hij er niet bij te zeggen. Wie zich in de jodenvervolging heeft verdiept, merkt bij lezing van het boekje gauw genoeg dat de schrijver niet in het onderwerp thuis is. Zijn 'bewijsvoering' is inderdaad 'eenvoudig' in de meest bekrompen zin: monocausaal en monomaan. Dat heb je nou van zo'n flitsend brein. Eer je het weet raak je erdoor verblind. Geen wonder dan ook, dat Nederlandse historici Verkijk in zijn sop laten gaarkoken. Ze voelen er kennelijk weinig voor om in discussie te treden met iemand die niet alleen slecht op de hoogte is, maar die zich daarvoor luidruchtig op de borst slaat. Intussen neemt zijn frustratie toe. Deze week klaagde hij in Trouw opnieuw over 'neohistorici' die 'volharden in hun stilzwijgen'. Ten onrechte, aldus Verkijk, worden zijn onthullingen afgedaan als beweringen. Hij bewéért niet dat joden in bezet Nederland altijd onderdak vonden, hij constatéért dat!

Wat valt er tegen zo veel aanmatiging te beginnen? Misschien mag ik er er in alle bescheidenheid op wijzen dat de Landelijke Organisatie voor hulp aan onderduikers (LO) pas werd opgericht tegen eind 1942, toen verreweg de meeste joden al van huis waren gehaald. De LO kwam van de grond, omdat er behoefte ontstond aan duikadressen voor niet-joden die waren opgeroepen voor tewerkstelling in Duitsland. Een kleine driehonderdduizend van hen werd door bemiddeling van de LO gered. Toch 'constateert' Verkijk dat het praktisch onmogelijk zou zijn geweest om honderdveertigduizend Nederlandse joden te verbergen.

Het aantal voor joden beschikbare adressen stak bij het aantal adressen voor niet-joden schamel af. Een bedenksel van 'neohistorici'? Welnee. Al in 1951 schreef Van Randwijk dat 'het Nederlandse volk de joden lang niet die hulp heeft geboden, waarop ze als medeburgers en buren recht hadden'. In 1955 stelde Meulenbelt vast 'dat een Ariër vijfenhalve keer zoveel kans maakte op een duikadres, terwijl toch voor hem in geval van deportatie slechts een zestiende kans op een dodelijke afloop bestond'. In 1958 meende zelfs Drees dat het Nederlandse volk in zijn geheel tegenover de joden is tekortgeschoten. Steeds werd er met klem aan toegevoegd: 'de goeden niet te na gesproken'. Die goeden werden nadrukkelijk vermeld, omdat ze zo zeldzaam zijn geweest. Waarom zouden zij zich beledigd moeten voelen door de excuses van Beatrix aan Israël? Ze zijn boven elke kritiek verheven. Als het erop aankomt is het boek van Verkijk voor hen grievender. Want daarin wordt aan de uitzonderlijkheid van hun verdiensten impliciet afbreuk gedaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden