Ontdekken dat je overgrootmoeder haar huis in brand stak

Documenten uit het stadsarchief van Amsterdam. Beeld Rene den Engelsman
Documenten uit het stadsarchief van Amsterdam.Beeld Rene den Engelsman

Ze kreeg laatst een mailtje van een deelnemer: dat hij na de invoer van zijn honderdduizendste Amsterdammer er toch echt even mee ophield. Het digitaliseren van de historische persoonsgegevens was bijna een obsessie voor hem geworden, lacht Ellen Fleurbaay van het Amsterdams Archief. "Maar toen we een week later een nieuw project aankondigden, was hij de eerste die zich aanmeldde."

Er zijn weinig vrijwilligersprojecten die zo verslavend zijn als dat van Fleurbaay. Geconfronteerd met de nieuwe technische mogelijkheden voor de ontsluiting van archieven en registers, bedacht ze zes jaar geleden een methode om de honderden kilometers aan papieren archief toegankelijk te maken via internet. Dat monnikenwerk is onbetaalbaar als het door professionals wordt gedaan, maar kan uiterst aantrekkelijk zijn voor vrijwilligers met historische interesse.

Daarom bedacht ze het digitale platform 'VeleHanden', een soort historische marktplaats, waarop musea, archieven en wetenschappelijke instituten vrijwilligers mogen werven voor een afgebakend project. Wie heeft er zin om de gegevens uit het Amsterdamse bevolkingsregister 1874-1893 in te voeren? Of: wie werkt mee aan de digitalisering van het deelnemersarchief van de Nijmeegse Vierdaagse?

Onderling contact van vrijwilligers
De site VeleHanden.nl bestaat inmiddels vijf jaar en telt landelijk zevenduizend deelnemers, vertelt Fleurbaay. Bij elk project staat een 'werkbalk' die laat zien hoeveel dossiers nog op behandeling wachten. Ook het aantal vrijwilligers staat vermeld, en die kunnen ook onderling op een eigen forum informatie uitwisselen. "Dat onderlinge contact werkt erg stimulerend", zegt Elio Pelzers van het Gelders Archief. "Onder de deelnemers zijn veel ouderen met een belangstelling voor geschiedenis, Maar wat vooral opvalt is dat veel Nederlandse emigranten meewerken. Vanuit Australië of Canada houden ze zo een link met hun vaderland." Vrijwilligers kunnen, ongeacht hun woonplaats, op elk moment van de dag werk verrichten, en zoveel als zij zelf willen. Fleurbaay: "Daarvoor worden ze beloond met allerlei presentjes en extra's die het archief of museum aanbiedt."

Margot America van het Brabants Historisch Informatie Centrum noemt 'VeleHanden' een digitaal clubhuis. Hier liep afgelopen jaren het 'boevenproject' waarin alle Brabantse gevangenisregisters (tot 1950) werden ingevoerd. "De meeste vrijwilligers werken thuis, maar sommigen vinden het prettig juist hier op het centrum bezig te zijn. Ze zoeken samen naar oplossingen voor hobbels die ze tegenkomen."

Stamboom
De digitale ontsluiting van de archieven is niet alleen belangrijk voor wetenschappelijk onderzoek, maar ook voor particulieren die hun stamboom samenstellen. America: "Een vrijwilliger ontdekte dat zijn overgrootmoeder ooit tot de doodstraf was veroordeeld vanwege het in brand steken van haar woning, om verzekeringsgeld los te krijgen. Ze kwam er uiteindelijk vanaf met vijf jaar cel."

Volgens Fleurbaay is de kwaliteit van het vrijwilligerswerk uitstekend te noemen. Alle gegevens worden twee keer onafhankelijk ingevoerd. De computer geeft aan wanneer de gegevens van elkaar verschillen. Een controleur kijkt wat er fout is gegaan en herstelt.

Amsterdamse monumenten
Die hoge kwaliteit uit het eerste jaar was ook de aanleiding om moeilijker projecten aan te gaan waarin de vrijwilligers meer vrijheid krijgen. Op dit moment proberen ze foto's van onbekende Amsterdamse monumenten aan een locatie te koppelen. "Een vrijwilliger is op zijn fiets de gehele grachtengordel afgereden totdat hij een detail van een traphekje herkende." En zo zijn Ajax-supporters ingeschakeld om historische foto's te beschrijven die zijn opgeslagen in de kelder van de Arena.

De échte grote klus moet voor Fleurbaay nog beginnen. Volgende maand start Amsterdam met de ontsluiting van de notariële archieven, van 1578 tot 1915, een archief van 3,5 kilometer lengte. Alle testamenten en contracten uit die periode, het faillissement van Rembrandt, de ontstaansgeschiedenis van Nieuw-Amsterdam (het huidige New York) en het slavernijverleden liggen verborgen in vijf miljoen aktes. Slechts 7 procent van dit archief is ontsloten. "We kennen de belangrijke stukken uit die tijd, maar totaal onbekend is de niet-institutionele geschiedenis, die van de mensen zelf. Ik denk dat de vrijwilligers in de komende tien jaar die geschiedenis gaan schrijven."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden