Ons rare gedrag richting dieren

Tijdens een hondenshow in Del Mar (Californië) zijn honden uitgedost als allerlei karakters. Dit hondje is Dorothy uit 'De tovenaar van Oz'. © Reuters

Hal Herzog schreef een boek over de verhouding mens-dier. 'Wat kun je er rationeel op tegen hebben om je dood- gereden hond op de barbecue te leggen?'

'De Nederlandse vogelbescherming wil dat ganzen afgeschoten worden, maar de jagers weigeren. Wat is er nou grappiger dan dat', glundert de Amerikaanse psycholoog Hal Herzog. "Het geeft perfect aan hoe bizar wij in elkaar zitten." Afgelopen week was Herzog in Nederland voor de promotie van zijn boek 'We aaien ze, we haten ze, we eten ze'.

Als we een muis als huisdier hebben, vertroetelen we hem. Maar als een exemplaar ons huis ongevraagd binnendringt, doen ook muizenbezitters er alles aan om hem te verdrijven. Ons gedrag richting dieren zit vol met dit soort inconsistenties, betoogt Herzog.

Antrozoölogie
Zijn wetenschappelijke carrière begon met het bestuderen van diergedrag. Nadat een collega hem confronteerde met het gerucht dat hij de boa constrictor van zijn zoontje dode katten te eten gaf, begon hij na te denken over de menselijke omgang met dieren.

Herzog walgt van het idee dat hij dode katjes aan zijn slang zou geven, maar wat is daar eigenlijk zo verwerpelijk aan? Verdient het niet de voorkeur om een dier dat toch al dood is als voer te gebruiken, in plaats van een levende muis op te offeren? Binnen een jaar stapte Herzog over op de antrozoölogie, een nieuwe wetenschap die de verhouding tussen mens en dier bestudeert. Inmiddels zit Herzog al twintig jaar in dat vak.

"In het Vondelpark in Amsterdam las ik onderaan de plattegrond van het park: honden hebben het recht om vrij rond te lopen", zegt Herzog, hoogleraar aan de universiteit van West Carolina. "Ik vind dat een mooi idee, in Amerika moeten we onze honden aanlijnen. Maar is het ergens ook niet raar? Honden mogen vrij buiten rondrennen, het is verboden om hun oren en staarten te couperen, maar hun ballen mag je er wel afknippen. Rennen mag, maar hun seksualiteit en de genoegens van een nest met puppy's ontzeggen wij ze."

Inconsequent
Het is een van de vele voorbeelden waarmee Herzog illustreert hoe inconsequent mensen met dieren omgaan. En honden vormen een wel heel duidelijk voorbeeld. In westerse samenlevingen vertroetelen we hen als mens, ze mogen soms bij ons in bed slapen, krijgen cadeautjes en dekjes van tweehonderd dollar.

De gedachte aan hondenvlees bezorgt veel mensen kippenvel. De hond is een gezinslid en die eet je niet, dat grenst aan kannibalisme, zegt onze intuïtie. Maar wat kun je er rationeel gezien op tegen hebben om je doodgereden hond op de barbecue te leggen, vraagt Herzog zich af. De hond merkt er niets meer van en het spaart het leven van een kip of koe.

In Zuid-Korea gaan ze zo mogelijk nog vreemder met honden om. Ook daar houden mensen honden als huisdier, en ook zij zullen nooit hun overleden Lassie in de braadpan leggen. Maar er zijn wel hondenrassen die voor het vlees gefokt worden en lekker worden opgepeuzeld.

Intuïtief gedrag aanvaardbaar
We construeren een bouwwerk van argumenten, om ons intuïtieve gedrag richting dieren voor onszelf aanvaardbaar te maken, schrijft Herzog. Op die manier kunnen sommige vegetariërs zonder problemen vis eten, omdat een vis voor hen niet 'voelt' als dier. En mensen die hanengevechten houden, zeggen dat het in de natuur van hun hanen zit om te vechten. De hanen het gevecht ontzeggen, is voor hen pas echt een schending van de dierenrechten.

Geen activist
Is het niet raar dat hij absurde gedragingen kan onderzoeken, zich bewust is dat die worden goedgepraat met drogredenen, maar niet de neiging voelt het gedrag van de mensen te veranderen?

"Het is niet mijn taak om activist te zijn", meent Herzog. "Ik ben wetenschapper, het is mijn taak om onafhankelijk te zijn. Eigenlijk ben ik meer gepassioneerd over mensenrechten. Daar geef ik ook geld aan, dat doe ik niet aan dierenrechtenorganisaties. Maar ik zou geen onderzoek naar mensenrechten kunnen doen, omdat ik daarin niet onafhankelijk ben."

Dierenleed

Zelf doet Herzog kleine dingen om dierenleed te verminderen. "Mijn vrouw en ik eten vrije-uitloop eieren en ik ben gestopt met vissen. Ik beleefde er geen plezier meer aan om een vis uit het water te trekken, ik gooide ze toch weer terug. Maar ik houd wel van de rivier. Nu heb ik iets gevonden wat mij toch bij de rivier houdt: wildwaterkanoën. En laatst heb ik een kip gekocht voor 25 dollar, dat is krankzinnig, maar ik wist waar zij vandaan kwam en wist dat zij een goed leven had gehad. Op die manier koop ik mijn schuldgevoel af."

"En ik heb mij verzet tegen de federale wet in Amerika die over dierenwelzijn gaat." De wet stelt expliciet dat vogels, muizen en ratten die als proefdier zijn gefokt geen dieren zijn. Daardoor genieten dode honden meer wettelijke bescherming dan levende muizen. Absurd, vindt Herzog.

"Daar heb ik heel wat wetenschappelijke publicaties over geschreven, er heeft er zelfs een in het vooraanstaande tijdschrift Nature gestaan, maar het had weinig effect. Ik dacht: als de wetenschappers niet willen luisteren, misschien wil het grote publiek dat wel. Sindsdien ben ik meer gaan schrijven voor leken."

Het gaat om de mens
"Kijken naar hoe wij met dieren omgaan, geeft je een blik in de menselijke psyche en onze morele verwarring in het algemeen", zegt Herzog.

"Het boek gaat ook eigenlijk niet over dieren, maar over mensen. In onze omgang met dieren zie je zowel het slechtste als het beste in de mens. Aan de ene kant zijn er dierenmishandelaars, aan de andere kant zijn er mensen die zich uit de naad werken om dieren te helpen. Het geeft hen een reden om te leven.

Hoewel er ook mensen zijn voor wie het dierenleed te veel is. Zij gaan eraan onderdoor."

Dierenrechten
Mensen verliezen vrienden omdat zij zo druk bezig zijn met dierenrechten, relaties gaan eraan kapot, schrijft Herzog. "Sommige mensen, voornamelijk vrouwen, zijn zo begaan met dieren dat zij er te veel in huis nemen. Ze houden van de beesten, maar hun huis zit zo tjokvol dat het vervuilt en de dieren er geen goed leven hebben."

De meest betrokken mensen zijn dus niet per se de gelukkigste. Sterker nog, Herzog lijkt te zeggen dat mensen die niet zo diep over hun inconsistente gedrag nadenken, gelukkiger zijn dan de activisten.

Waarom laat hij ons er dan toch over nadenken? Herzog lacht. "Ik vind het gewoon leuk om mensen in de war te brengen. Ik kan er wel een mooie wetenschappelijke verklaring over ophangen, maar ik vind het gewoon leuk, en dat heb ik altijd al gevonden."

"Ik ben geen morele kruisvaarder", voegt hij toe. "Ik hoop dat als iemand het boek leest, hij of zij regelmatig denkt 'ha, zo had ik er nog niet over nagedacht'. Het is goed om bij ons gedrag stil te staan, maar maak jezelf er niet gek mee."

> Website Hal Herzog

Hal Herzog, met kip Esmeralda van een vriendin. "Eigenlijk zou ik op de foto gaan met onze zwarte kat Tilly, maar zij was niet zo coöperatief." © Mark Haskett
Dit hondje is een traditionele Mexicaan. © Reuters
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden