Opinie

Ons gebrek aan idealisme jaagt jongeren naar Syrië

De IS-vlag op een berg bij de Syrische stad Kobani. Beeld epa
De IS-vlag op een berg bij de Syrische stad Kobani.Beeld epa

Onze moderne samenleving biedt weinig bezieling voor wie dat zoekt, betoogt Hans Feddema. Jongeren snakken daarnaar, net als vroeger.

Het aantal bekeerlingen - er zijn zelfs artsen en agenten onder hen - tot de islam nam na 7 januari, de aanslag in Parijs, ineens toe. Tevens nam na de ook onlangs weer brute onthoofdingen van gijzelaars door Islamitische Staat (IS) het aantal 'jihadisten', die naar Syrië en Irak willen, niet af. Hoe is deze paradox te duiden?

Er was rond 20 februari een conferentie in de VS over hoe (jihad)-extremisme te beteugelen. Enkele kopstukken uit Europa, onder wie de Rotterdamse burgemeester van Marokkaanse origine, waren erbij. Logisch dat ook Obama er een speech hield. Hij wees daarin op 'het gebrek aan economische vooruitzichten en goede scholen'. Geen slechte speech op zich.

Velen wijzen op de 'materialistische' oorzaak van het 'vluchten' van jongeren in 'jihadisme' en andere vormen van geweld. Minder goed zijn opgeleid en geen baan hebben, zal zeker meespelen, maar dat lijkt niet de kern. Ook niet voor het feit dat zowel in Ottawa na een aanslag op het parlement eind vorig jaar als nu in Frankrijk (zelfs met 25 procent) het aantal bekeerlingen naar de in hun ogen 'activistische' islam toenam.

Spiegel
Net als in de muffe (en moralistische) jaren vijftig, missen jongeren nu idealisme in onze moderne samenleving, dus iets, dat verheven is, dat erkenning geeft en hun ziel zal 'zuiveren'. Als dit het geval is, dan is dat voor ons een spiegel, zo niet een aanklacht, dus dat de 'mainstream' van de samenleving te weinig bezieling heeft en dat die de mensen niet blij maakt. Voorheen was dat overigens ook wel het geval.

Er lijkt sprake te zijn van golfbewegingen, waarin het gebruik of romantisering van geweld voor het goede doel 'in' is. Hoe rechtvaardigde de Baader Meinhof-groep ook weer hun wandaden eind vorige eeuw? Ging het hen toen niet om een 'rechtvaardig' doel? Nationalisme, ooit door Einstein de mazelen van de mensheid genoemd, was vaak ook zo'n surrogaat-idealisme, gericht op het vaderland, dus iets waar je in op kon gaan, geweld voor kon hanteren, ja zelfs met overgave voor kon sterven. Soms zelfs met een 'eindtijd'-fictie, al of niet op grond van een institutionele (vaak dogmatische) religie.

De troost is dat men na enige of wat langere tijd door ervaring vaak tot het inzicht komt dat het een soort surrogaat, dus iets vals is en dat het in wezen veel ellende brengt, ook voor zichzelf. Maar jammer is het wel, dat elke tijd jongeren - ik heb het nu even niet over de straf-rechterlijke kant en hoe hier aanslagen te voorkomen - weer in die valkuil trappen, zoals ook nu de enthousiastelingen voor het 'kalifaat' in Syrië, waarbij zelfs antieke cultuurgoederen het moeten ontgelden.

Valkuil
Het enige is onze jongeren, vooral de minderjarigen, dat wil zeggen zij die nog niet vertrokken, er in liefdevolle dialogen op te wijzen dat ook wij voorheen wel in dezelfde valkuil trapten, dus via het denken dat geweld van onderop prima 'werkt'.

Maar dat velen van ons soms vanuit harde ervaringen toen leerden, dat dit een vergissing bleek, meestal (nog meer) repressie opriep. En is idealisme niet veel effectiever, als je de romantiek van geweld en (de er mee gepaard gaande) haat en bitterheid vervangt voor de moed en strategie van geweldloosheid, waarbij de 'onderdrukker' minder de grote vijand is dan wel als een te 'bevrijden' tegenspeler.

'Mijn grootste succes', zei Gandhi ooit, 'was dat de Britten mijn land als vrienden verlieten'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden