Onrust over inentingen

In hun eerste tien levensjaren krijgen Nederlandse kinderen veertien tot zeventien inentingen. Is dat echt nodig, vragen steeds meer ouders zich af. En veroorzaken vaccinaties niet meer leed dan ze voorkomen? De overheid begint een tegenoffensief.

Er waart een geest van prikscepsis door het land. Kritische geluiden zwellen aan, de groep bezorgde ouders groeit. Dat blijft niet zonder gevolgen. In juni meldde de inspectie voor de gezondheidszorg dat de vaccinatiegraad bij zuigelingen in vijf jaar tijd met 0,7 procent is gedaald. Het gemiddelde ligt nog net boven de 95 procent.

Die gestage afname heeft niets te maken met de traditionele vaccinweigeraars, de orthodoxe christenen; zij laten hun kinderen juist vaker dan vroeger inenten. Hun plaats wordt ingenomen door een nieuwe categorie: hoogopgeleide ouders met een antroposofische of homeopathische inslag.

Een 'zorgelijke ontwikkeling', oordeelt de inspectie. Tot nu toe konden prikweigeraars zich hun antihouding permitteren doordat de meeste anderen hun kinderen wel lieten inenten; ze profiteerden er zodoende van dat ziekteverwekkers zich nauwelijks konden verspreiden. Maar in steeds minder regio's valt volgens de inspectie nog te garanderen dat de bevolking voldoende beschermd is tegen epidemieën van bijvoorbeeld polio of mazelen.

De vaccinatiegraad zou vooral dalen in gebieden waar de Nederlandse Vereniging Kritisch Prikken actief is. De vereniging, in 1994 opgericht door bezorgde ouders, lijkt de onrust over inentingen dus aan te wakkeren. Maar Anita Schuit, woordvoerster van Kritisch Prikken, voelt zich niet aangesproken. ,,Wij zijn ontstaan vanuit een roep in de maatschappij'', zegt ze. ,,Onrust was er al; die kweken we niet zelf. We bieden alleen een luisterend oor. En we wijzen erop dat vaccins heel wat meer schade aanrichten dan de meeste mensen denken. Daar willen we de discussie over openen.''

Op het internet geeft de vereniging een impressie van de schade. Ingeënte kinderen zouden niet alleen last hebben van 'klein leed', maar ook van allerlei chronische aandoeningen. De bijsluiters die bij de vaccinaties worden verstrekt, maken geen melding van dergelijke blijvende schade. Hoe zit dat?

Ben van der Zeijst haalt eens diep adem. De directeur van het Nederlands Vaccin Instituut, het overheidsorgaan dat de vaccins voor het Rijksvaccinatieprogramma levert, ontkent allerminst dat vaccins soms vervelende bijwerkingen geven: huilerigheid, een rode en gezwollen plek, koorts en zelfs -bij ongeveer één op de tweeduizend kinderen- een zogeheten convulsie, een flauwte waarbij het kind kort voor of na de prik wit wegtrekt en verslapt. ,,Zoiets ziet er beangstigend uit'', zegt Van der Zeijst, ,,maar na een paar minuten is het voorbij. Het kind houdt er gelukkig niets aan over.''

En die chronische klachten, waaronder allergieën, astma, suikerziekte, epilepsie en autisme? Onzin, verzekert Van der Zeijst: stuk voor stuk wetenschappelijk weerlegd. ,,Het vervelende is'', zegt hij, ,,dat op de website van Kritisch Prikken alles op één hoop wordt gegooid: de echte en de vermeende bijwerkingen staan door elkaar.'' Van veel chronische aandoeningen is ooit geroepen dat ze misschien door een vaccin veroorzaakt werden. ,,Maar steeds heeft de wetenschap daarna met goede onderzoeken laten zien dat er geen causaal verband bestaat.''

Illustratief is de commotie rond autisme. De Britse arts Andrew Wakefield opperde in 1998 in het medisch-wetenschappelijke tijdschrift The Lancet dat deze stoornis wellicht werd veroorzaakt door het BMR-vaccin (tegen bof, mazelen en rode hond). Dat deed hij op basis van een onderzoek bij twaalf kinderen met een darmafwijking, bij wie hij een vorm van autisme had gevonden; acht van deze kinderen zouden kort voor de openbaring van het autisme een BMR-prik hebben gekregen. Bewijzen had Wakefield niet, alleen een vermoeden. En dat vermoeden is sindsdien in geen enkel onderzoek bevestigd, terwijl in tal van landen intensief naar zo'n verband is gespeurd.

Begin dit jaar heeft de wetenschapswinkel van de Groningse universiteit de wetenschappelijke literatuur nog eens nagelopen, samen met medewerkers van Kritisch Prikken. Opnieuw luidde de slotsom: geen verband tussen prik en autisme. Van der Zeijst: ,,Toch blijven sommige mensen van Kritisch Prikken het omgekeerde roepen. Kennelijk heerst er binnen de vereniging geen partijdoctrine.''

In Engeland eist de BMR-paniek ondertussen zijn tol. De vaccinatiegraad tegen mazelen is er sinds 1998 gedaald van 91 tot 85 procent, berichtten Britse onderzoekers onlangs in het wetenschappelijke tijdschrift Science. Tegelijkertijd is het aantal epidemieën omhooggeschoten.

Bij Kritisch Prikken halen ze daar hun schouders over op. ,,Zijn mazelen eigenlijk wel zo erg?'', vraagt Schuit retorisch. ,,Ja'', reageert Van der Zeijst. ,,Een paar jaar geleden was er in Rhenen een uitbraak op een scholengemeenschap met een lage vaccinatiegraad. Daar zijn toen drie jongeren overleden; 68 moesten er in het ziekenhuis worden opgenomen. In totaal kregen 2961 jongeren mazelen, waarvan 510 met complicaties. 98 procent was niet ingeënt.''

Schuit is niet overtuigd. ,,We betalen een prijs voor vaccinaties'', houdt zij vol. ,,Je kunt de mazelen wel uitbannen met een vaccin, maar dan krijg je er een andere ziekte voor terug.'' Ze doelt op Sars. Bij Kritisch Prikken wordt gedacht dat de Sars-epidemie van afgelopen winter veroorzaakt is door een veranderd mazelenvirus, dat als het ware een omweg om het vaccin zou hebben gevonden. Wetenschappers hebben echter vastgesteld dat beide aandoeningen worden veroorzaakt door volstrekt verschillende virussen. Nog zo'n voorbeeld: de vereniging gaat ervan uit dat aids de mensheid heeft besmet via het poliovaccin; dit vaccin wordt sinds de jaren vijftig gekweekt op cellen uit apennieren, en aids komt van de apen, vandaar. Wetenschappers die deze theorie ooit serieus in overweging hebben genomen, hebben haar evenwel onderuitgehaald.

,,Onderuitgehaald?'', zegt Schuit. ,,Het wordt gewoon in de doofpot gestopt!'' De woordvoerster van Kritisch Prikken vindt het weinig vertrouwenwekkend dat mensen uit de vaccinwereld zich steeds maar op de wetenschap beroepen. ,,Het lijkt wel een soort hogere orde die ver van ons afstaat'', zegt ze. ,,Als buitenstaander hoor je daar natuurlijk geen kritiek op te hebben. Maar de mensen die de wetenschap bedrijven, zijn dezelfden die het vaccinbeleid uitvoeren. Ze hebben er een belang bij om dingen te verzwijgen.''

Van der Zeijst kan weinig doen tegen zulke verdachtmakingen. Hij kan er alleen op wijzen dat zijn instituut te goeder trouw handelt en dat de volksgezondheid bij hem voorop staat, niet het vaccin op zich. ,,Zodra zou blijken dat een vaccin ernstige schade oplevert, stoppen we ermee. Maar dat zal niet snel gebeuren, want vaccins zijn uit en te na op bijwerkingen getest voordat ze tot de markt werden toegelaten. We spuiten echt niet zomaar wat rommel in.''

Het probleem lijkt al met al niet zozeer te zitten in de vaccins, maar in de PR van het vaccinatiebeleid. Van der Zeijst en zijn collega's hebben dat zelf ook in de gaten. Daarom zijn ze een tegenoffensief begonnen. ,,We zien dat een deel van de ouders mondiger is geworden. Zij accepteren niet zomaar meer dat alles wat de overheid zegt goed is. Ze ergeren zich aan zwart-witdenken en willen het naadje van de kous weten, of op zijn minst alles kunnen opzoeken. Die groep hebben we tot nu toe onvoldoende serieus genomen. Daar gaan we wat aan doen.''

Het instituut is ook bezig met het opstellen van een document waarin alle bestaande gegevens over het nut en de nadelen van vaccinatie overzichtelijk gerangschikt zijn. Het wordt geen 'propaganda', benadrukt Van der Zeijst, maar eerlijke informatie, op basis waarvan mensen weloverwogen kunnen beslissen of zij hun kind wel of niet willen laten vaccineren.

Het verbeteren van de voorlichting maakt deel uit van een heus 'masterplan', waaraan ook het ministerie van VWS en de inspectie voor de gezondheidszorg meewerken. Het behelst verder een betere scholing en informatievoorziening voor de medewerkers van GGD's en consultatiebureaus, die de injecties toedienen. In de praktijk blijkt vaak dat deze prikkers tegenover doorvragende ouders met de mond vol tanden staan, waarop ze die maar doorverwijzen naar Kritisch Prikken.

Eén onderdeel van het masterplan is inmiddels gerealiseerd: het vaccininstituut geeft sinds maart een eigen voorlichtingsblad uit, bestemd voor de uitvoerders van het Rijksvaccinatieprogramma. Daarin komen ook de standpunten van kritici aan bod -deskundig becommentarieerd. Zo kan iedereen met eigen ogen zien wat de kritiek werkelijk voorstelt. Van der Zeijst is ervan overtuigd dat hij het tij langs deze weg kan keren. ,,We voelen dit als onze verantwoordelijkheid'', besluit hij. ,,Als kinderen ernstig ziek worden omdat ze niet zijn gevaccineerd, kun je natuurlijk tegen de ouders zeggen: Eigen schuld, dikke bult. Maar dat zou te makkelijk zijn.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden