Review

'Onprotestantse' kunst van Duitse Coester als religieuze beleving

KLEEF - Of het nu de nieuwe mens van de communisten of de Ãœbermensch van de nazi's was, in de jaren tussen beide wereldoorlogen bepaalden heldhaftige, daadkrachtige mensen ook in de kunst veelal het tijdsbeeld. De Duitse kunstenares Elisabeth Coester tekende daarentegen in alle stilte en nauwelijks opgemerkt mensen met gebogen hoofd. Opgesloten, naar de uitweg zoekende mensen, veelal mager, in zichzelf gekeerd, soms hologig en steeds met handen die grijpen - waarnaar?

Van 'religieus expressionisme' spreken de samenstellers van een kleine aan Elisabeth Coester gewijde tentoonstelling in slot Moyland bij Kleef. Dit museum net over de grens bij Nijmegen is vooral bekend vanwege de verzameling van de gebroeders Van der Grinten die hier wordt getoond, een verzameling die wereldberoemd is vanwege de vele werken van Joseph Beuys. Maar ook de kleine tentoonstelling van Elisabeth Coesters tekeningen is afkomstig uit deze verzameling van de twee broers Van der Grinten uit Kleef.

De in 1900 in Westfalen geboren Elisabeth Coester kwam in 1920 in contact met Paul Girkon, een predikant die ernaar streefde ook in protestantse kerken weer meer religieuze beleving mogelijk te maken.

Girkon vreesde, in de moeilijke jaren na de Eerste Wereldoorlog waarin velen de weg kwijt waren geraakt, dat de protestantse kerk met haar rationele inslag te weinig ruimte bood voor zo'n religieuze beleving. Moderne kunst in de kerk was volgens hem het middel om zulke gevoelens ruimte te bieden. Elisabeth Coester was degene die zich door hem liet inspireren en zijn ideeën omzette.

Geheel onomstreden bleef dat niet; Coesters kerkelijke kunst kwam sommige tegenstanders als 'onprotestants' en 'on-Duits' voor.

Al op jonge leeftijd was Coester ziekelijk, zij werkte vaak op de rand van de uitputting. In 1941 overleed zij aan leukemie. De laatste jaren van haar leven, inmiddels in nazi-Duitsland, veranderde haar werk van karakter. Of het nu van hogerhand moest of zelfverkozen aanpassing aan de dictatuur betrof, opvallend is dat mannen en vrouwen in haar latere werk opeens duidelijk van elkaar verschillen. En waar de mensen op Coesters vroegere tekeningen met halfgesloten ogen of naar de grond kijken, zo kijken ze nu op zoetsappige wijze de toeschouwer of elkaar aan, merkt Elisabeth Wynhoff op, de kunsthistorica achter deze kleine expositie.

,,Het geestelijke is uit deze beelden verdwenen ten gunste van een veeleer geïdealiseerde voorstelling van bijbelse figuren'', aldus Wynhoff.

Hoewel zij nooit erg bekend is geworden, kreeg Elisabeth Coester tal van opdrachten tijdens de jaren twintig en dertig. Zo bouwde zij in het midden van de jaren twintig voor een kerk in het Duitse Soest een altaar van aluminium, was zij in 1928 betrokken bij de bouw van een kerk uit staal en glas in Keulen, en ontwierp zij in de jaren dertig gebrandschilderde vensters ter ere van veteranen.

Vrijwel al dit werk is in de oorlog verwoest. Waar oude gebrandschilderde ramen nog bijtijds in veiligheid werden gebracht, deed men dat niet met haar werk. Haar tekeningen zijn echter bewaard gebleven.

Elisabeth Coester. Eine Künstlerin des religiösen Expressionismus. Tot 2 november, Museum Slot Moyland, Bedburg-Hau (tussen Kleef en Kalkar). www.moyland.de.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden