Onoplosbaar, want gevangen in eigen gelijk

Een van de meest intrigerende boektitels heb ik altijd 'Eyeless in Gaza' van Aldous Huxley gevonden. Dat 'oogloze' verbonden aan het Engelse 'gaze' dat 'staren' betekent, dringt de paradox op van ziende blind zijn. Dat is ook - ten dele - het thema van de tragedie waaraan Huxley zijn titel ontleende: 'Samson Agonistes' van John Milton, de 17de-eeuwse Engelse dichter die blind werd.

In die tragedie wordt het lot beschreven van Samson, richter van Israël, gevangen genomen en de ogen uitgestoken door de vijandige Filistijnen. Samson klaagt: "Beloofd was dat ik Israël van het Filistijnse juk zou bevrijden; vraag nu eens naar de grote Bevrijder en vind hem oogloos in Gaza met de slaven bij de molen..."

Het Bijbelverhaal zal ik hier niet uit de doeken doen. Trouw-lezers kennen het waarschijnlijk beter dan ik. Het verhaal en het stuk van Milton illustreren de eeuwenlange strijd waarin de stad Gaza opduikt. En hoezeer de omstandigheden ook zijn veranderd - Palestijnen zijn niet de rechtstreekse nakomelingen van de Filistijnen, en Israëliërs zijn niet de rechtsreekse erfgenamen van de Israëlieten - en hoe moeilijk en complex het conflict ook is, de diepe worteling in de tijd suggereert dat er sprake is van een archetypisch en onoplosbaar gevecht dat welhaast noodlottig aan de plek is gebonden. De plek trekt als het ware de strijd aan. Dat Hamas er vaste grond onder de voet heeft gekregen heeft met die geschiedenis te maken.

Samson gaat in een laatste krachtsinspanning met talloze Filistijnen te gronde. Zo vernietigt Is- raël huizen en levens van Palestijnen en tast daardoor de goodwill aan die het land nog bezit. Ik heb bewondering voor de enorme energie en vastberadenheid waarmee de staat Israël zichzelf heeft ontwikkeld en welvarend gemaakt. Ik heb zeer te doen met de Palestijnse families die slachtoffer werden van een geharnast beleid, niet alleen van Israël, maar ook van de eigen, onverzoenlijke leiders.

Niemand wordt beter van oorlog. Wraak is een kanker. En deze oorlog gaat inmiddels zoveel verder dan een lokaal conflict. Het is de spiegel waarin de religieuze ruzies van de Arabische wereld zichtbaar worden. De Egyptische moslimbroeders steunden Hamas, Sisi sluit de grens weer, tot woede van Hamas. En dus is een raket op Tel Aviv ook bedoeld voor Caïro.

De tweestatenoplossing, door de Palestijnen zelf in 1948 geweigerd, zou het beste zijn geweest. Samenwerking zou beide volkeren groot voordeel hebben geboden. Wat zouden niet ook de Palestijnen hebben kunnen profiteren van de Israëlische kennis. Grootmoedigheid na de overwinningen van 1967 en 1973 zou Israël hebben gesierd, al snap ik de hardheid. Hun strook land is maar een vinger breed. Hadden de Arabische staten een eenheid gevormd, ze hadden Israël in zee kunnen drijven.

De nederzettingenpolitiek is voor de levensvatbaarheid van een Palestijnse staat erg moeilijk gebleken. Israël heeft de Palestijnen consequent van alles in de weg gelegd, terwijl terroristische acties van Palestijnse kant dood en verderf zaaiden, leidend tot de permanente uitwisseling van haat tussen gewone mensen, buren, streekgenoten. Daar zijn indrukwekkende en hartverscheurende documentaires over gemaakt. 'De Kolonisten van Hebron' van Esther Hertog is daarvan een voorbeeld.

Telkens weer bereikt de spanning tussen Israël en Hamas een climax. De mensen in de Gazastrook leiden al vele decennia geen normaal leven, gegijzeld als ze zijn door het conflict. Ze hebben Hamas gekozen, maar Hamas trekt zich weinig van de mensen aan voor wie ze verantwoordelijk is. Israël beschermt zijn burgers tegen de permanente raketaanvallen vanuit Gaza, Israël waarschuwt de burgers van Gaza voor een raketaanval, (maar beschiet dan de school waar ze hun toevlucht zoeken); Hamas daarentegen gebruikt de burgers als menselijk schild door hun activiteiten tussen en letterlijk onder hen uit te voeren.

De eisen die Hamas aan Israël stelt zijn lang niet allemaal onzinnig, maar evenmin is de eis van Israël onzinnig dat de erkenning van de staat Israël een noodzakelijk onderdeel is voor een enigszins stabiele vrede.

Maar wie wil die vrede eigenlijk? Iedereen is Eyeless in Gaza, blind en gevangen in het eigen gelijk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden