Opinie

Onnodige muzikale klappen smoren Judith's woord

Ver voordat veldheer Holofernes de beedschone Judith in de ogen ziet, is hij al verloren. Onlesbare machtswellust drijft hem behalve tot permanente achterdocht tevens tot vernietigingsdrift. Alles moet kapot, ook de joodse stad Bethulië, die hij nu aan het belegeren is. In haar eentje en met haar lijfelijke pracht neemt Judith het tegen Holofernes op. Zij verleidt en doodt hem als een wijfjesspin en redt daarmee haar stad, haar volk.

Dat Holofernes meervoudig verblind is -door status, macht, lust en schoonheid- maakt Hollandia-acteur Bert Luppes al in de eerste minuten van Friedrich Hebbels 'Judith' (1839) onweerlegbaar duidelijk. Blootvoets, met ontbloot bovenlijf en in een witte slaapkamerbroek intimideert hij zijn manschappen, een piepklein mondharmonicaatje met zilveren kettinkje treiterend aan een vinger bungelend. Zijn ogen tollen machtsdronken, hij trekt de kleuterbekken waarvan ook Mussolini dacht dat die indruk maken, zijn stem slaat om de zes woorden over. Geen verwarring mogelijk: de regisseurs Johan Simons en Paul Koek verhieven 'dik hout' tot thema voor hun voorstelling.

Met Judith is wat meer aan de hand dan dat ze, al dan niet uit geloofsovertuiging, de heldin wil uithangen of/en ze nou eindelijk eens een keer ontmaagd mag worden. Ooit stelde haar kersverse echtgenoot haar op de proef door haar in de bruilofsnacht met nog geen pink aan te raken, en vervolgens simpelweg te sterven. Waarmee het raadsel van zijn niet-handelen een raadsel, en Judith een maagdelijke weduwe bleef. Stampvoetend, armwapperend en stemuithalend duidt Elsie de Brauw het schemergebied tussen meisje en vrouw waarin haar Judith zich bevindt. Maar overtuigen doet dat allerminst. Haar innerlijke en gedoemde strijd ('Kan liefde een plicht zijn?', 'Onrein wordt rein') komt tot kabaal maar niet tot leven.

Deze Hollandia-enscenering strandt in een paradox: het ronduit beeldschone verhaal is ondanks de wurgende gemoedswisselingen zo helder als glas, bovendien woord voor woord op de voet te volgen, en toch had de eerste anderhalf uur voor de pauze in een handomdraai geschrapt kunnen worden. We zien al binnen twee seconden dat Holofernes een gezwollen potentaat is, we snappen ogenblikkelijk dat de belegerden van dorst smachten als weerklinkt: 'Je zou nog jaloers worden op de druppel bloed die door je aders sijpelt.' Daar hoeven dan toch geen opengesperde monden als bewijs van acute uitdroging meer bij?

Frieda Pittoors als Judith's bediende en Fedja van Huêt als Holofernes' horige verdienen respect voor hun ondankbare want vrijwel tekstloze rollen van kwartieren aaneen wachten & staan en en passant toch droefheid & onbegrip over het onafwendbare onheil moeten verbeelden; Betty Schuurman speelt vertrouwd kordaat als opstandige belegerde.

Het jammerlijke dieptepunt vormt wat mij betreft de muziek, die bij Hollandia anders zo harmonieus en sferisch de tekst onderstreept. Vrijwel na elk gesproken woord weerklinkt een klap op een koekenpan en hangbuis, of snijdt een versterkt ratelwiel door je oren. Waarom die muzikale klappen in dit liefdevol vertaalde en bewerkte (Wim van Gansbeke/Tom Blokdijk) toneelstuk niet overboord gekiept en ruim baan gegeven aan het, zo doeltreffend voor zichzelf sprekende, woord? Als de verhitte Holofernes eist dat Judith 'o-gen-blik-ke-lijk' bij hem moet komen, beitelt Bert Luppes eigenkelig al alle vijf (5) lettergrepen als een slotakkoord van Gustav Mahler de zaal in.

Het decor daarentegen is even vindingrijk als magnifiek: Holofernes' kamp en de belegerde stad zijn samengebald tot een diep het achtertoneel inlopende burcht van balen oud papier. Kasteelmuren, kantelen, marktpleinen, lustmatras, verborgen joodse gangen en Assyrische loopgraven: allemaal versmolten in een knisperende en gaandeweg geurende stad die massief oogt, maar hoorbaar kwetsbaar is. Daarop liggen ook de belegerde vrouwen in lome, late avondzon op rijping en verlossing te wachten. Op de binnenkant van hun dijen trommelend, hunkerend hun bekkens wentelend.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden