Onnodig gebruik pillen is onvermijdelijk

Arts en epidemioloog Dick Bijl onderschrijft de mening van Peter Gøtzsche die stelt dat bij 98 procent van de mensen die antidepressiva slikken het middel nutteloos en schadelijk is (Trouw, 17 december). Deze hoge percentages komen niet overeen met de resultaten uit de vele studies en meta-analyses. Het percentage ligt lager, maar is vrijwel zeker meer dan 60 à 70 procent. Dat lijkt nog heel veel. Bijl weet als epidemioloog echter heel goed dat dit normale getallen zijn voor de effectiviteit van geneesmiddelen. Vrijwel altijd heeft een minderheid van de patiënten baat bij een behandeling en krijgt de meerderheid onnodig een behandeling.


Dit is begrijpelijk te maken met het epidemiologische begrip Number Needed to Treat (NNT). Dit is een maat die aangeeft hoeveel mensen moeten worden behandeld met een medicijn om er één extra beter te maken, vergeleken met geen behandeling of behandeling met een placebo (neppil).


Een voorbeeld. Stel, er zijn twintig mensen met hoofdpijn en er is een pijnstiller die binnen vier uur de hoofdpijn laat verdwijnen. De helft van de groep krijgt deze pijnstiller en de helft een placebo. Van de tien patiënten die de pijnstiller kregen, hebben er zeven na vier uur geen hoofdpijn meer. In de placebogroep hebben vijf patiënten na vier uur geen hoofdpijn meer. Het is dan makkelijk te berekenen dat 80 procent van deze patiënten de pijnstiller onnodig heeft ingenomen. Vijf patiënten herstelden vanzelf en hadden dus de pijnstiller niet hoeven nemen en drie patiënten zijn niet hersteld en hadden dus ook geen baat bij de pijnstiller. Slechts twee van de tien patiënten zijn extra hersteld door het medicijn, ofwel een NNT van 5. Bij veel medische behandelingen is een NNT van 3 (66 procent krijgt onnodig de behandeling) tot zelfs 10 (90 procent krijgt onnodig de behandeling) geen uitzondering. Er zijn nauwelijks behandelingen met een NNT van 1 (0 procent krijgt onnodig de behandeling).


Het is de uitdaging van de psychiater om in dialoog met de patiënt te bespreken of een medicijn de kans op herstel duidelijk vergroot. Hoe zorgvuldig die afweging ook gaat, bij zelfs een lage NNT van bijvoorbeeld 3 zal de meerderheid onnodig het medicijn voorgeschreven krijgen.


Wij vinden het ernstig dat hoogopgeleide epidemiologen als Dick Bijl en Peter Gøtzsche dit soort relativeringen niet noemen en uitspraken doen die patiënten in verwarring kunnen brengen.

Elise Poppema

Kees Janson

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden