Onno Hoes en het recht om te worden vergeten

Vorig jaar was vanuit Johannesburg de rechtszaak tegen de bekende Zuid-Afrikaanse atleet Oscar Pistorius, beschuldigd van moord op zijn vriendin, wereldwijd live op de buis te zien. BBC-journaliste Anne Diamond zei tijdens een televisiediscussie hierover dat ze de zaak volgt en zich daarover schaamt en niet weet waarom ze zich schaamt.

Die zin is me bijgebleven. Je kijkt naar iets wat je niet echt aangaat, je schaamt je en je weet niet waarom je je schaamt. Ook ik keek naar de rechtszaak. Ik drukte op een knop en het was live te volgen in mijn Hollandse huiskamer.

Vanuit mijn luie stoel wachtte ik af in spanning of de verdachte betrapt zou worden op een fout die zijn schuld bewees. En ofschoon ik me voorhield puur uit juridische interesse te kijken, begon ik toch te twijfelen. Hoort het wel toeschouwer te zijn in een zaak die je niet aangaat? Moest ik me eigenlijk niet ook schamen?

Nog niet zo lang geleden waren het alleen de direct betrokkenen en een kleine groep daaromheen, die een rechtszaak konden volgen of er überhaupt iets van meekregen. Namelijk door er lijfelijk bij aanwezig te zijn. Zeker, heel grote zaken kwamen in de krant. Maar zoals u weet wordt daarin de volgende dag de vis verpakt.

Voor het grote publiek bleef daardoor daad en persoon van verdachten en veroordeelden onbekend. Gevolg: mensen behielden enige anonimiteit. Ze konden, na hun straf, een nieuw leven beginnen. Of ze konden, als ze werden vrijgesproken, hun leven gewoon weer oppakken. Omdat maar een beperkt aantal mensen bekend was met hun verleden, kon dat makkelijk vergeten worden.

De zaak Onno Hoes raakt aan deze materie. In een tussentijdse uitspraak stelde de rechter vorige week de voormalige burgermeester van Maastricht in het gelijk: PowNed had de in het geheim opgenomen beelden van Hoes tijdens een privé-etentje met een andere man nooit mogen uitzenden.

Met deze uitspraak heeft Hoes zijn recht op privacy juridisch afgedwongen. Maar wat is de alledaagse werkelijkheid? Zijn privacy blijft geschonden, want zijn recht om vergeten te worden is hem voorgoed ontnomen. Hoes kan op internet zijn privacy vergeten.

De affaire is voor eeuwig en altijd, hoeveel beelden PowNed ook weghaalt, in cyberspace met een paar klikken op te roepen en terug te lezen.

En dat doen we. Zoals we ook onze ogen uitkijken als ergens een auto is verongelukt, of er een burenruzie is. Het leed van de ander is oneindig aantrekkelijk. Daar zit soms een beetje medelijden in. 'Ach, kijk nou wat erg!' Maar veel meer nog het genot van het kijken naar het verschrikkelijke, en de blijheid er zelf verschoond van te zijn gebleven.

In zijn 'De staat' (Politeia) vertelt Plato over de Griek Leontius die eens een paar lijken zag liggen. Hij wilde niet kijken, maar kon zijn verlangen niet bedwingen. Toen sperde hij zijn ogen open en riep: 'Kijk maar rotzakken. Geniet maar van die prachtige aanblik!'

Dat ze aan dit soort kwalijke impulsen ruimte boden als nooit te voren, daar hebben de makers van internet nooit bij stilgestaan. Intussen hebben we daardoor ons recht om vergeten te worden zomaar verloren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden