Onheilsprofeten kregen ongelijk, maar doorstaat de eurozone ook 2013?

Griekenland, Spanje en Italië zijn niet ingestort Angela Merkels rol blijft cruciaal

GIJS MOES | BRUSSEL

Veel onheil dat dit jaar en eerder werd voorspeld, is de eurozone in 2012 bespaard gebleven. Griekenland is nog altijd lid van de muntunie, Spanje en Italië hebben geen begrotingssteun moeten vragen en de euro is niet ingestort. De onheilsprofeten hebben - voorlopig - geen gelijk gekregen. Maar in 2013 moet nog blijken of de genomen maatregelen voldoen.

Het jaar 2012 begon en eindigde met het begrotingspact, dat de Duitse bondskanselier Angela Merkel zo graag wilde sluiten. Ze wilde de afspraken die eerder al in het stabiliteitspact voor de euro zijn vastgelegd, zoals de drempel van 3 procent voor het begrotingstekort, in een verdrag vastleggen. Merkel kreeg haar zin, maar de Britten en ook de Tsjechen haakten af. Dat tekent de verdeeldheid onder de oppervlakte die alle beslissingen in de EU moeilijk maakt.

In december 2011 zet Merkel de overige regeringsleiders voor het blok: ze wil per se een nieuw verdrag sluiten waarin alle lidstaten zich verplichten hun financiën op orde te houden. Sommige lidstaten twijfelen of het verstandig is de bezuinigingsdwang vast te leggen. De Europese Commissie en het Europarlement wijzen op strikte regels die zij zelf al hebben gemaakt. Merkel drukt haar zin door.

De regeringsleiders besluiten ook het nieuwe, permanente noodfonds ESM (500 miljard euro) al per 1 juli 2012 van start te laten gaan, als voldoende landen het tegen die tijd hebben geratificeerd. In het ESM moeten de eurolanden kapitaal storten, wat ze eerder juist niet wilden. Maar de start van het permanente noodfonds loopt vertraging op, door een zaak bij het Duitse Grondwettelijk Hof. Dat stemt pas in september in met het nieuwe noodfonds, na alle andere parlementen in de EU.

Griekenland krijgt nieuwe steun van de eurolanden. Na veel aarzelingen komt er een pakket van 130 miljard euro op tafel, vier jaar na het eerste steunpakket ter waarde van 110 miljard euro.

Spanje lijkt in het voorjaar het nieuwe probleemland van de eurozone te worden: de Spanjaarden komen maar niet uit de economische problemen. De eurolanden besluiten 100 miljard euro beschikbaar te stellen voor steun aan de Spaanse banken, die te veel dubieuze leningen hebben uitstaan.

De Spaanse premier Rajoy gaat wel verder met zijn bezuinigingsbeleid, maar hij hoeft geen nieuwe beloften te doen om het geld voor de banken te krijgen. Toch stijgt de Spaanse rente naar recordhoogte, want de markten vrezen dat de Spaanse banken voor meer nare verrassingen gaan zorgen. Als blijkt dat de Spaanse behoefte aan steun meevalt, zakt de rente weer. In Italië, dat ook de foute kant opging, stelt premier Mario Monti orde op zaken.

De grote klapper van 2012 is de aankondiging door de Europese Centrale Bank dat zij 'alles wat nodig is' zal doen om de euro veilig te stellen. Bankpresident Mario Draghi maakt in juli duidelijk dat ook het opkopen van obligaties van zwakke eurolanden tot de opties behoort. Die opkoopacties kunnen alleen onder strikte voorwaarden doorgaan, maar dat maakt de markten niet uit. Draghi's ferme taal is voldoende om de rust voorlopig te doen weerkeren. Daarmee lijken de twee Mario's (Monti en Draghi) de hoofdrolspelers in het beteugelen van de eurocrisis.

Een grote vooruitgang is ook de overeenstemming over een bankenunie. Die komt er, en dat was een jaar geleden nog moeilijk voorstelbaar. Het betekent dat de lidstaten die meedoen soevereiniteit opgeven als het gaat om toezicht op de banken.

Dat toezicht komt bij de ECB te liggen, die daarmee een nog grotere rol krijgt in de Europese economie. Als straks ook de garanties op spaartegoeden en het afwikkelen van probleembanken Europees geregeld zijn, is echt een grote stap voorwaarts gezet.

President Herman Van Rompuy moet ondertussen een beetje tweede viool spelen. Hij heeft in principe een hoofdrol gekregen van de regeringsleiders en komt in juni al met grootse plannen voor versterking van de eurozone. Die moet meer één economisch beleid krijgen, met de mogelijkheid om gezamenlijk geld te lenen. Maar de regeringsleiders schuiven Van Rompuy's voorstellen voor zich uit, tot twee keer toe.

In juni ging het alleen nog om een discussie, die werd overschaduwd door de problemen van dat moment. Want Griekenland blijft grote zorgen opleveren in de eurozone. Als Van Rompuy's plannen ook in december weer worden uitgesteld, is dat wel een grote tegenvaller. Zo raakt het tempo echt uit zijn streven naar economische eenwording van euroland. Premier Rutte maakt duidelijk dat de meest vergaande plannen, zoals een eigen begroting voor de eurozone, wat hem betreft op de zeer lange baan zijn geschoven.

Het komend jaar moet blijken of alle plannen die eerder zijn gemaakt de crisis nu tot rust kunnen brengen. Heeft Spanje genoeg aan de steun voor de banken, of heeft de regering zelf ook nog geld nodig? Blijft Italië in het goede spoor, ook na nieuwe verkiezingen? Kan Frankrijk tot de sterke eurolanden blijven behoren, en hoe ontwikkelt zich de verhouding met Duitsland? Kan de ECB echt een rol gaan spelen als redder in nood?

De belangrijkste vragen spelen rond het sterkste en het zwakste euroland: kan Griekenland de weg omhoog weer vinden, met een beetje economische groei en zonder behoefte aan nog meer leningen? En, bovenal, wil Duitsland de rol van Zahlmeister (betaalmeester) blijven spelen, ook met nieuwe verkiezingen op komst?

Het politiek leiderschap van Angela Merkel, in Duitsland en Europa, zal ook het komend jaar van cruciaal belang zijn.

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden