Profiel

Ongrijpbaar, paradoxaal, pragmatisch: wie is Thierry Baudet?

Baudet in de Tweede Kamer op de dag na Provinciale Statenverkiezingen. Beeld ANP

Wie is Thierry Henri Philippe Baudet, de man die op 20 maart bij de Statenverkiezingen de meeste stemmen kreeg? En hoe is zijn denkwereld gevormd? Een profiel.

Toen de uil van Minerva gewoon nog op z’n stokje zat, was Thierry Baudet (1983) lid van het Filosofisch Elftal van Trouw. Met andere filosofen bediscussieerde de gepromoveerde rechtsfilosoof actuele kwesties.

De redactie vroeg hem in 2014, toen Forum voor ­Democratie zelfs als naam nog niet bestond. Baudet was net met slaande deuren bij NRC als columnist vertrokken.

Woensdag 20 maart begon de uil van ­Minerva zijn vlucht. Termen als ‘historische overwinning’ vielen. Forum zal straks de grootste partij in de Eerste Kamer zijn. Baudets toespraak met zijn vele apocalyptische verwijzingen hield heel Nederland in de greep.

Opvallend is wat Baudet zelf heeft gezegd over ‘historische doorbraken’. In de eerste ­bijdrage aan het Elftal kruist hij de degens met geschiedfilosoof Frank Ankersmit over de vraag ‘Kan de geschiedenis zich herhalen?’ Baudet vertelt dat hij de cyclische geschiedsopvatting van de Duitse conservatief Oswald Spengler altijd een mooi idee heeft gevonden, van wereldrijken die opkomen en ondergaan. “Het is verleidelijk om in die termen te denken over ­Europa als een avondland in ondergang.” Maar, zo vervolgt hij, dit beeld getuigt niet altijd van grote werkelijkheidszin. “Om de haverklap zien journalisten en wetenschappers gebeurtenissen die ‘voor het eerst in de geschiedenis’ plaatsvinden – ‘historische doorbraken’. Niets vinden we moeilijker dan te aanvaarden dat het misschien nooit echt slecht was, en dat het ook nooit echt veel beter wordt. Dat het ­gewoon allemaal een beetje kabbelt.”

Alfaman

De politicus Baudet is duidelijk nog niet ­geboren. Want die heeft de zonsondergang van 20 maart ongetwijfeld niet als een ‘kabbeling’ ervaren. Het tekent hem wel. Zijn bijdragen aan het Elftal laten zich lezen als een reis langs zijn latere politieke ideeën. Het pleidooi voor referenda en directe democratie, zijn afkeer van de publieke omroep, van moderne architectuur en cultuursubsidies, van ‘het absurde en megalomane idee dat men Europese Unie noemt’. Alle ingrediënten zijn al aanwezig. Ook zijn viriele kijk op de alfaman, zijn visie op moderne relaties. Mannen krijgen een verlaagde testosteronproductie als ze in een monogame relatie zitten en kinderen opvoeden, stelt hij in een Elftal op Valentijnsdag 2016. “Als ze weer verliefd worden en avonturen beleven, komt de testosteron terug en hebben ze het gevoel dat ze léven. Ik herken dat.”

Baudet heeft ook dan al iets ongrijpbaars, iets paradoxaals en enigmatisch, om in zijn ­geliefde klassieke termen te blijven. Hij neemt graag de positie van buitenstaander in, maar is een netwerker pur sang. Hij is jong, maar zijn ideeën raken een nostalgische snaar. Hij is conservatief, maar predikt een revolutie tegen de elite vanuit een partijkantoor aan de grachtengordel. Hoewel: in zijn jeugd was hij een nette D66’er. “Ik vond multiculturalisme een mooi idee. Niet iedereen hoeft blokjes kaas te eten”, zegt hij begin 2016 tegen leden van een Leidse studievereniging. Maar hij liet zijn ‘linkse vooroordelen’ achter zich en kwam uit bij de PVV van Wilders. “Zijn populariteit stelt mij gerust. Ik ben het in bijna alles met hem eens.”

Baudet krijgt zijn academische en politieke vorming aan de rechtenfaculteit van de Universiteit Leiden, waar rechts-conservatieve ­juristen de toon aangeven. Bij hoogleraar Paul Cliteur promoveert hij in 2012 op ‘De aanval op de natiestaat’, een verhandeling over de dreiging van supranationale instanties als de EU. Met Cliteur deelt Baudet zijn voorkeur voor directe democratie en referenda. Dat ­gedachtegoed vindt later zijn weg in zijn ­betrokkenheid bij het Oekraïne-referendum en zijn politieke frame van het ‘partijkartel’. “Ik word liever geregeerd door de eerste honderd namen uit het telefoonboek”, is een ­typisch Baudetiaanse uitspraak.

Cliteur komt straks voor Forum in de ­Senaat, al deelt de voormalig lijstduwer van de Partij voor de Dieren niet alle voorkeuren van zijn pupil. Baudet houdt van de jacht, vindt het hypocriet om vlees te eten als je het niet zelf wilt doodmaken. “Er gebeurt echt iets met je, als je zo’n net gestorven eend in je handen hebt”, zegt hij in 2014 in het Filosofisch Elftal. “Je voelt de lichaamswarmte nog en je voelt hem verstijven. Elke keer dat ik dat meemaak, heb ik het gevoel dat het mij humaner maakt, warmer en liever. Je realiseert je wat het leven waard is.”

Thierry Baudet, fractievoorzitter van Forum voor Democratie, zit in 2017 in zijn werkkamer op het Binnenhof achter zijn vleugel, die zojuist is afgeleverd. Beeld ANP

Bedreiging

Van nog grotere invloed zijn de ideeën van zijn co-promotor Roger Scruton, de bejaarde Britse filosoof met wie hij ook bevriend raakt. Scruton heeft de term ‘oikofobie’ gemunt (angst en afkeer van het eigene). Hem zijn naar eigen zeggen de ogen geopend in 1968, als de gewelddadige linkse protestgeneratie door de Parijse straten trekt. In Scrutons boeken zit het gehele fundament van Baudets politieke programma: het teruggrijpen naar de tijd vóór 1968 (‘Zelfs de auto’s waren toen mooier’, aldus Baudet op een van zijn campagnebijeenkomsten), het verzet tegen multiculturalisme, gelijkheidsdenken, modernisme en feminisme. Scruton is fervent voorstander van een brexit en ziet de islam als bedreiging van het westen.

Als telg uit een muzikaal cultureel nest ligt een carrière in de politiek voor Baudet niet voor de hand. Vader Marcel is een begaafd pianist en docent aan het Amsterdamse conservatorium. Moeder Beatrijs Brand is schoolpsycholoog en vanwege haar zoon politiek actief geworden voor Forum in Noord-Holland. Hun scheiding als Thierry nog jong is, hakt erin. Volgens vriend (en historicus) Geerten Waling heeft Thierry een warme relatie met zijn ­ouders. Zijn middelbare schooltijd op het ­Stedelijk Gymnasium in Haarlem noemt ­Baudet in interviews een ‘geestdodende periode’. Hij heeft weinig vrienden, droomt weg bij literatuur, meisjes en filosofie.

Cliteur herkent het politieke talent van zijn pupil al vroeg. Hij stuurt hem na een lezing bij Baudets leesgroepje een proefdruk van zijn nieuwe boek, dat Baudet ongevraagd voorziet van commentaar. Dat bevalt hem wel. “Baudet wist al heel snel welke kant hij op wilde”, zegt Cliteur. “Dat was promoveren. En ook waar: bij ons, in Leiden. Die ambiance van vrijdenkerij beviel hem. Onze eerste kennismaking was heel aangenaam. Baudet is een bijzonder voorkomende man en niet bang om een standpunt in te nemen. Ik hou daar erg van.”

Waling kent Baudet van een cursus Frans bij Maison Descartes, nu zo’n tien jaar geleden. Hij neemt deel aan Baudets leesclub ‘Winfried’, waar jonge, Amsterdamse intellectuelen en professionals boeken bespreken. “Dat ging er vaak hard, maar beschaafd aan toe, er liep van alles rond, van links tot rechts. En daarna bier in Café de Engelbewaarder”, zegt Waling. “Zijn debatteerkunst heeft hem electoraal nu enorm geholpen. Performen is een belangrijk onderdeel van zijn karakter, en niet alleen op de piano. Hij vindt het normaal dat mensen naar hem luisteren. Thierry doet geen concessies aan wat anderen vinden dat hij moet zeggen. Sommigen vinden dat gevaarlijk, of eng. Hij schuwt de controverse niet, zijn nieuwsgierigheid is zijn kracht.” Zijn eigengereidheid is volgens Waling ook een van de ­redenen dat Baudet niet verder is gegaan met een academische carrière. Hij probeert het nog even op een postdocplek in Tilburg bij hoogleraar en publicist Paul Scheffer, maar stopt voortijdig.

Uitzondering

Sindsdien zet hij zich af tegen de universiteit en tegen intellectuelen, terwijl hij zichzelf beschouwt als een van de belangrijkste denkers van Nederland. Filosoof Paul Van Tongeren vraagt hem in 2016 in een Elftal-aflevering: “Ben je zelf geen intellectueel?” Baudet: “Ik ben een uitzondering. Ik leg aan intellectuelen uit waarom ze ongelijk hebben en aan het volk waarom het gelijk heeft. Hoe meer opleiding mensen hebben genoten, hoe groter de kans dat ze domme dingen vinden. Dat is een raadsel waar ik me elke dag over verwonder.”

Waling snapt dat Baudet arrogant kan overkomen. “Sommigen zien hem als ijdele narcist. Hij is ijdel, maar heeft ook zelfspot. Zo noemde ik hem een keer plagend de ‘lavendelprofeet’, daarvan schoot hij in de lach. Op sociaal vlak is hij juist heel bedreven. Hij weet mensen aan zich te binden.”

In 2015 richt Baudet zijn eigen denktank op, het Forum voor Democratie. Een bezoeker van het eerste uur is Maurits, die niet met zijn achternaam in de krant wil. Hij is aanwezig bij het eerste avondje in juli 2015, in een souterrain aan de Amsterdamse Herengracht 74. Het geld voor de huur komt van sponsors. “De wijn was ook gratis”, weet Maurits nog. Via Facebook had hij een uitnodiging gekregen. “Ik ben libertarisch en volgde allerlei groepjes.” Wat Maurits aantrekt, is de ‘enorme energie’, die van de avonden uitging. “Wij gaan Nederland veranderen, dat was de stemming. Ik was fan geweest van Pim, dus ik hoopte op een nieuwe Fortuyn. Ik vroeg hem een keer of hij premier wilde worden, maar het antwoord daarop was resoluut ‘nee’. Baudet was altijd bezig met handen schudden, vriendelijk tegen iedereen, vooral als je een boek van hem kocht, haha. Ik vond hem enorm intellectueel.”

Chris Aalberts is er ook bij, als verslaggever van The Post Online. Hij is co-auteur van het dan net verschenen boek ‘De puinhopen van rechts – de partijen van Pim, Geert, Rita en Hero’ en volgt Baudet sindsdien op de voet. “Baudet was toen nog marginaal, dat vergeten we nu wel eens. Mannen als Jan Roos waren rond het Oekraïne-referendum veel bekender.” De overstap naar de politiek volgt in september 2016, na de teleurstelling over het referendum. Cliteur herinnert zich een boottocht met Forum-sympathisanten, waarbij het gonsde van de geruchten. “Doet hij het wel? Doet hij het niet? Dat werd dus wel.”

Conservatief

Terwijl de schijnwerpers feller worden, neemt ook de kritiek toe. De hamvraag: hoe extreem is zijn gedachtegoed? Politicoloog Ico Maly, verbonden aan de Universiteit Tilburg, plaatst Forum nadrukkelijk in het kader van de opkomst van Nieuw Rechts in Europa, waarover hij recent een boek schreef. “Baudet koestert het imago van conservatief intellectueel en haalt daarbij de mosterd bij anti-Verlichtingsdenkers zoals Oswald Spengler, Carl Schmitt (een Duitse controversiële anti-verlichtingsdenker die een terugkeer bepleit naar politiek als strijdtoneel) en Roger Scruton. Hij surft deels mee op het feit dat anderen het terrein voor hem geëffend hebben.” Alle belangrijke kenmerken van nieuw rechts zijn volgens Maly bij hem aanwezig: de nadruk op een homogene natie, zijn aanvallen op het klimaatactivisme, het ‘cultuurmarxisme’ en de ‘linkse indoctrinatie’ door de elite. Zijn aanvallen op media, onderwijs en kunst begrijpen we het beste vanuit dat perspectief: iedereen moet helpen de grootsheid van Nederland nieuw leven in te blazen. Wie die dat niet doet, wordt bestempeld als verrader.”

Vaak is gewezen op Baudets ontmoetingen met kopstukken van de Amerikaanse alt-rightbeweging, zoals Jared Taylor, en zijn verwijzingen naar termen als ‘boreale wereld’ (die staan voor een ‘arisch’ Europa), waar ook de Franse antisemitische politicus Jean-Marie Le Pen gebruik van maakt. Aalberts: “Sommigen vinden dit doodeng, het is de vraag of het grote publiek dit opmerkt. Feit is dat zijn standpunten tegen migratie, tegen de klimaattransitie en tegen de EU een grote groep kiezers trekken. Hij wil wat anders dan bijna alle partijen, misschien op Wilders na. Maar die heeft het niet waargemaakt.”

Cliteur: “Ik ben een groot voorstander van praten met iedereen. Je moet juist praten met de radicalen, zien wat hen beweegt. Je moet ook met white supremacists praten, weten wat leeft. En dan toch vasthouden aan je eigen opvattingen.” Baudet heeft in die trant gereageerd op verwijten van radicalisme en racisme. Maly vindt dit een essentieel punt. Hij schrijft in zijn boek: “Baudet verwerpt radicale labels omdat hij zijn gedachtegoed wil normaliseren. Dat is de inzet van zijn politieke strijd.”

Nu Forum in korte tijd zo sterk groeit, in ­ledenaantal, in afdelingen, in zetels, is de vraag of Baudet de klippen van een ‘plofpartij’ als de LPF kan omzeilen. Eind 2017 trekt de partijorganisatie de touwtjes strakker aan. ­Enkele partijleden van het eerste uur stappen op. Aalberts: “Hij zal moeten leren delegeren. De vraag is of hij die bindende leider kan zijn die ook anderen vertrouwen durft te geven, naast zijn kleine groepje vertrouwelingen.” Dat geldt binnen de eigen partij, maar ook daarbuiten. Er wachten nu coalitieonderhandelingen in de provinciehuizen. In zijn laatste bijdrage aan het Filosofisch Elftal zegt Baudet: “Wij zijn zeer bereid regeringsverantwoordelijkheid te nemen.”

Volgens Cliteur is hij diplomatieker geworden door Den Haag, rustiger ook. “Wat hem geloof ik ook geschikt maakt voor de politiek, is dat hij niet haatdragend is of rancuneus. Hij begint telkens weer opnieuw met een goed ­humeur met mensen die de meest vreselijke dingen over hem hebben gezegd of geschreven. Ik zou dat nooit kunnen.”

De vraag is of de mensen over wie Baudet zelf vreselijke dingen zegt, met hem willen samenwerken. “Dat is een risico”, zegt Waling. “Hij noemde Rutte woensdag een economisch onbenul, en als hij doorgaat met zo beuken…” Toch denkt Waling dat hij bereid is tot compromissen. “Hij is pragmatisch, maar het hoeft niet gezellig te zijn. Politiek moet botsen.”

De achternaam van Maurits is bij de redactie bekend.

Lees ook:

Historicus Frits Boterman: Baudet positioneert zich als eenzame profeet

Welk denken zit er achter de speech die Thierry Baudet na zijn zege ten beste gaf? Wat te denken van zijn idee dat de westerse cultuur ten onder gaat? Van zijn profetische toon? En van het idee dat het Forum voor Democratie ‘het vlaggenschip’ is van een nieuwe renaissance?

De uil van Minerva en de boreale wereld: wat zei Baudet nou eigenlijk?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden