Ongezond leven? Dan geen behandeling

Het is altijd lastig om vast te stellen of een ziekte 'eigen schuld' is. Beeld thinkstock

Ruim een op de drie medisch specialisten wil een behandeling weigeren aan mensen die het er door hun ongezonde leefstijl zelf naar hebben gemaakt dat ze die zorg nodig hebben. Dat blijkt uit een onderzoek onder ruim 1300 artsen, uitgevoerd door omroep KRO-NCRV in samenwerking met de beroepsvereniging Federatie Medisch Specialisten.

Ruim 40 procent van de ondervraagde artsen, een dwarsdoorsnede van de dokters in het ziekenhuis, zou graag het recht hebben om een behandeling te weigeren aan ongezond levende mensen. Een iets kleinere groep, een op de drie, zou van dit recht zeker gebruikmaken als de leefstijl van de patiënt bijdraagt aan de aandoening. De groep artsen die denkt dat hierdoor de kosten van de gezondheidszorg omlaag gaan, is ongeveer even groot. Iets meer dan de helft van de specialisten wil nooit een behandeling weigeren.

Medische argumenten
"Zeker in deze tijd van bezuinigingen op de zorg zullen sommige dokters die mogelijkheid er best bij willen hebben. Maar dat zal nog niet betekenen dat ze massaal mensen behandelingen gaan weigeren", reageert medisch ethicus Medard Hilhorst, verbonden aan het Rotterdamse Erasmus MC.

"Een arts zal nooit zomaar verwijzen naar iemands leefstijl, maar medische argumenten gebruiken. Die zal zeggen: 'U krijgt pas een levertransplantatie als u een tijd niet heeft gedronken'. Of: 'Zolang u niet afvalt, kunnen wij niet beginnen te proberen u via IVF zwanger te laten worden'. Dat is allemaal vastgelegd in de richtlijnen, en een arts die deze toepast, zal niet snel een proces aan zijn broek krijgen omdat hij een behandeling weigert. En in een spoedsituatie, als iemand bijvoorbeeld een bypass nodig heeft, zal de dokter daar zeker niet vanaf zien omdat iemand rookt."

Volgens Hilhorst is het uiterst lastig vast te stellen of een ziekte echt iemands 'eigen schuld' is. "Er zijn altijd erfelijke invloeden. En er is een sociale component: mensen met een laag inkomen leven vaak ongezonder. Moet je hen daarom dan niet behandelen? Dat zal als een boemerang op de artsen terugslaan, als je daarover al iets wilt beslissen, lijkt me dat een politieke zaak."

Voorlichting
Dokters zijn massaal van mening dat ze de patiënt moeten voorlichten over de gevolgen van ongezond leven. Dat is volgens de meeste artsen de manier waarop de zorgkosten zullen dalen.

Veel artsen denken dat hun patiënten wel doorhebben dat hun levensstijl bijdraagt aan gezondheidsproblemen. Een grote meerderheid van de ondervraagde artsen vindt dat de overheid meer moet doen aan gezondheidsvoorlichting.

Actualiteitenprogramma 'Brandpunt' presenteert de resultaten van het onderzoek vanavond.

Behandeling weigeren kan nu al

"Natuurlijk kijken wij naar de leefstijl van patiënten", zegt Jan Willem Greve. Hij is chirurg in het Heerlense Atrium MC en gespecialiseerd in de behandeling van mensen met levensbedreigende obesitas.

"Wij selecteren onze patiënten met een multidisciplinair team en kijken daarbij ook of iemand bijvoorbeeld wil samenwerken met een diëtist." Bij de maagverkleining komt daar nog bij dat patiënten moeten stoppen met roken.

"Voldoet iemand niet aan dat soort eisen, dan zullen wij toch echt zeggen: we gaan die ingreep niet uitvoeren. Want het gaat om ingrijpende operaties die risico's met zich meebrengen, en die moeten wel zinvol zijn. Maar daarbij zullen we dan medische argumenten gebruiken." Patiënten kunnen gesprekken krijgen met de psychiater - 'waarom lukt het niet?' - en nog een paar maanden uitstel, maar ook als ze dan hun gedrag niet aanpassen, komen ze niet de operatiekamer in. Dat druist allerminst in tegen de artseneed, zegt de chirurg. "We willen mensen wel beter maken."

Het komt regelmatig voor dat Greve twijfelt: zal de patiënt die hij gaat opereren daadwerkelijk minder gaan eten en op het lagere gewicht blijven? "Een deel van de mensen valt terug, maar je kunt van tevoren niet voorspellen wie dat zijn. En aan de andere kant is het goed om patiënten het voordeel van de twijfel te geven: ze doen het vaak opvallend goed na de operatie. Die kansen wil je niet missen."

Zeer zware mensen zijn maar bij uitzondering mensen die willens en wetens zich voleten, maar natuurlijk heeft de leefstijl vaak bijgedragen aan het probleem, erkent Greve. "Maar dat is nog geen reden om niet te opereren. Zoals de cardioloog ook niet iemand zal weigeren met verstopte kranslagaders, omdat diegene heeft gerookt."

Een apart recht om behandelingen te weigeren, heeft de Limburgse arts niet nodig. Greve: "In mijn vakgebied, met de richtlijnen zoals we die de laatste tijd hebben ontwikkeld, is dat al goed mogelijk."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden