Ongeschikt voor televisie Ronnie Naftaniel roemt 'Beruf Neonazi' als waarschuwing

Van onze kunstredactie AMSTERDAM - De Duitse documentaire 'Beruf Neonazi' is een sterke waarschuwing tegen antisemitisme. De film kan zelfs gebruikt worden bij de bestrijding van ultra rechtse groeperingen. Maar zij is ongeschikt voor een groot, eventueel onwetend tv-publiek.

Dit was woensdagavond de reactie van Ronnie Naftaniel, directeur van het CIDI (Centrum Informatie en Documentatie Israel), nadat hij de omstreden documentaire in de Balie had gezien. 'Beruf Neonazi' werd daar vertoond als onderdeel van het International Documentary Filmfestival Amsterdam op initiatief van de stichting FilmFree.

De discussie na afloop ging niet meer over de vraag of het portret van de jonge neo-nazi Ewald Althans wel op het festival vertoond had mogen worden. De tegenstanders, die rond acht uur nog pamfletten hadden uitgedeeld, waren naar huis. In de zaal zaten alleen nog mensen die met eigen ogen wilden zien of alle commotie terecht was.

Volgens filmmaker Winfried Bonengel, die speciaal voor de vertoning naar Amsterdam was gekomen, is 'Beruf Neonazi' een antifascistische film. Hij vindt dat iedereen deze 'emotionele horror' zou moeten zien, omdat het duidelijk maakt hoe ernstig de situatie is in Duitsland.

“De reacties waren na de eerste vertoning in juni in Potsdam nog zeer positief. De film ging naar festivals in Lyon en Wenen, en ook daar waren pers en publiek onder de indruk. Er ontstond pas rumoer toen het weekblad Der Spiegel 'Beruf Neo-nazi' een propagandafilm noemde. Sindsdien is er meer ophef over mijn documentaire dan over de activiteiten van extreemrechtse groeperingen,” aldus Bonengel.

De film is in Duitsland uit de roulatie gehaald om de gemoederen weer tot bedaren te brengen. In de deelstaat Hessen is zij verboden verklaard. Geheel ten onrechte, vindt de maker. Volgens hem is er geen gevaar dat jongeren zich laten beinvloeden door de uitspraken van de hoofdpersoon. “Hij heeft het over kneedbare volgelingen en slaafse idioten. Dat wil toch niemand zijn?”

Ook voor neo-nazi's zou de film niet aantrekkelijk zijn, omdat Althans inmiddels voor zijn homoseksualiteit is uitgekomen. (“En neo-nazi's houden niet zo van Schwulen.”) Bovendien zit volgens de maker veel ironie in de documentaire.

Goedgebekt

Marja Verbraak, medewerkster van de Anne Frank Stichting, vraagt zich af of jongeren dat wel oppikken. Zij zien een goedgebekte jongen met een arrogante uitstraling die hem ook aantrekkelijk kan maken. “Aan het slot houdt Althans een opzwepende toespraak waarbij hij van onderaf wordt gefilmd. Hij torent dan boven het toneel uit - als een jonge god, een nieuwe Fuhrer zoals hij zichzelf ziet. En tijdens het laatste shot wast hij zijn handen. In onschuld soms? Ik weet niet wat ik daarvan moet denken.”

Filmmaakster Karin Junger, die ook een portret maakte van neo-nazi's in de recente documentaire 'Amadeo, Amadeo', heeft vergelijkbare kritiek: ze vindt dat de maker zelf te weinig aanwezig is in zijn film. Volgens haar had hij meer tegenwicht moeten bieden tegen de demagogie van de hoofdpersoon.

Winfried Bonengel: “Mensen hebben me verweten dat ik achter de beelden over Althans' bezoek aan Auschwitz geen archiefmateriaal van het concentratiekamp heb geplakt. Maar ik wilde geen stapels lijken laten zien. Het is zo ook wel duidelijk dat de hoofdpersoon liegt als hij in de gaskamer roept dat geen enkele jood in Auschwitz is omgekomen.”

De regisseur heeft Althans november 1991 ontmoet tijdens een bijeenkomst in Halle. Hij wilde juist hem portretteren, omdat hij anders was dan de andere neo-nazi's. “Althans kent de regels van de maatschappij en dat maakt hem extra gevaarlijk. Hij is een chronische exhibitionist die alleen aan zichzelf denkt. Bovendien heeft hij een eigen zaak: het neo-nazisme.”

Het was al rond middernacht toen de regisseur het publiek bedankte voor de 'geciviliseerde' discussie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden