Ongemakkelijke vorm voor vilein inkijkje in onszelf

’De eenzame weg van Arthur Schnitzler door de Theatercompagnie. Regie: Theu Boermans. Compagnietheater te Amsterdam t/m 7-6. Inl. en res.: 020-5205320 of www.theatercompagnie.nl

Een vervaarlijke rollerskatebaan domineert de hele lengte van de theaterzaal. Aan de zijkanten ondiepe tribunes voor het publiek. Voor een deel met enkel vierkante kussens belegd, wat niet de meest comfortabele positie is voor een drie uur durende zit.

Een ding is vooral duidelijk, decorontwerper Bernhard Hammer maakt het de acteurs niet graag makkelijk. De ambiance is nog een graadje erger dan het hellende plankier in ’Ajax’, eerder dit seizoen. Was het daarop al moeizaam balanceren, hier zijn er in de klimmen en dalen nog extra welvingen te overwinnen.

De vormgeving is vast geïnspireerd op de hang naar vrijheid en avontuur, en het onvermogen daar een harmonieus leven aan te verbinden, wat met name voor de oudere personages in ’De eenzame weg’ (’Der einsame Weg, 1903) geldt. De visuele en inhoudelijke meerwaarde voor stuk en voorstelling is dubieus.

Het steile gevaarte is spectaculair en heeft regisseur Theu Boermans verleid tot een paar minder geslaagde regievondsten. Dat is het. Verder wordt de aandacht meer afgeleid door de zichtbare moeite die verschillende spelers hebben met evenwicht en geklauter.

Daar zonder zou de voorstelling beter tot zijn recht komen en verdient dat. Net als bij ’Het wijde land’, ruim een jaar geleden, valt de rust en precisie op waarmee Boermans Arthur Schnitzlers werk benadert. Hij geeft de (integrale) tekst het volle pond en laat met een zorgvuldig spelende groep overtuigend zien, dat Schnitzlers kijk op de samenleving bepaald niet uit de tijd is.

’De eenzame weg’ is in wezen een pijnlijk inkijkje in onszelf, in ons almaar uitdijende individualisme en egocentrisme, dat de mens als een boemerang treft wanneer ouderdom en eenzaamheid dreigen. Zo denkt de schilder/bohémien Fichtner, drieëntwintig jaar nadat hij zijn toenmalige lief heeft verraden, alsnog zijn biologische zoon aan zich te kunnen binden. En staat schrijver Von Sala er geen seconde bij stil hoe serieus de jonge Johanna zijn als een gril gedane huwelijksaanzoek zou kunnen nemen.

Er wordt opvallend veel gehuild. Allemaal krokodillentranen. Uiterst vilein geeft Boermans vals sentiment de functie van commentaar op onechte emoties. Zoals in de scène waar de bohémien door een intens verdriet lijkt overvallen, maar al gauw hand en hoofd van een medelevende ex-vriendin naar zijn kruis leidt. De zelfmoord van Johanna in het schuimende sop, waarvan zij vroeger bellenblies, steekt daar als een imposante metafoor tegen af.

Om ’De eenzame weg’ als deel van een Schnitzler-tweeluik te bekrachtigen is een aantal spelers in vergelijkbare rollen gecast. Een pronte Myranda Jongeling als ooit beroemde actrice, een wrevelige Mike Reus als verplicht dienstbare huisarts, een sluw schutterende Jappe Claes als hedonistische vrijbuiter. Heel lucide en kwetsbaar is Katja Herbers als Johanna, die slachtoffer wordt van haar inzicht in het gedoe. Het schurende contrast tussen naturel en pathetiek geeft het naturalisme van Schnitzler een verrassend moderne invulling. Hanny Alkema

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden