Ongemak over een concert voor twee politieke gevangenen

In eerste instantie was de gemeente Straatsburg verheugd. Slechts zelden doet zich de mogelijkheid voor om een podium te bieden aan zo'n groot aantal muzikanten van formaat. Wereldbekende muzikanten als Martha Argerich, Evgeny Kissin, Gidon Kremer, Mischa Maisky, Anatoli Kotscherga, en Roman Kofman, begeleid door kamerorkest Kremerata Baltica, wilden een concert organiseren in Straatsburg. Maar muziek was niet de reden dat deze crème de la crème van klassieke talenten zich verenigd had. Muziek was voor deze gelegenheid slechts het middel. Het concert zou worden opgedragen aan Michael Chodorkovski en Platon Lebedev.

Ondanks wereldwijde kritiek op de manier waarop Rusland de politieke processen tegen hen voert, achtte de gemeente Straatsburg een concert opgedragen aan twee politieke gevangenen een te scherp instrument, een te riskant politiek signaal. Toen het initiatief twee jaar geleden werd geboren moest het Europese Hof voor de Rechten van de Mens nog uitspraak doen over het proces van Chodorkovski.

Toen het thema van het concert bekend werd gemaakt, zocht de gemeente zijn toevlucht bij de stelling dat muzikanten hun interpretatievermogen vooral bij de muziek moeten houden en zag af van z'n toezegging tot steun en samenwerking.

Juist dit interpretatievermogen, ruimte om hun talent in alle vrijheid tot uiting te kunnen brengen, zijn deze Oost-Europese musici verschuldigd aan hun internationale reizen. Hun talent gaf hen de mogelijkheid het hermetisch afgesloten vaderland te verlaten voor optredens in het buitenland.

Tijdens dat verblijf in het buitenland, gedurende vele tournees, leerden ze met andere ogen te kijken naar wat er in eigen land speelde. En nu wilden ze alleen maar dit interpretatievermogen inzetten om mensenrechtenschendingen in hun land op de kaart te zetten! Zowel Amnesty International als Human Rights Watch hadden zich al aan het initiatief verbonden. Binnen twee jaar was een particuliere partner gevonden om het concert onder de aandacht te brengen.

Het concert is toch doorgegaan. Vorige week dinsdag vond het in hartje Straatsburg plaats. De locatie was cruciaal voor de boodschap. Straatsburg is de hoofdstad van de mensenrechten.

Het Europese Hof voor de Rechten van de Mens (EVRM) staat voor universele Europese waarden. In 2004 wendde Chodorkovksi zich tot het Europese Hof. Een oneerlijk schijnproces en de veroordeling 'opgelegd van bovenaf' was de aanklacht. De uitspraak van het hof werd regelmatig uitgesteld en intussen heeft Chodorkovski meer dan de helft van zijn veertien jaar uitgezeten. Het EVRM zou in het voorjaar uitspraak doen. Het concert leek gepland ter ere van een mogelijke viering van de uitspraak. Maar het hof oordeelde op 31 mei anders dan verwacht.

Het hof zag geen bewijs dat Chodorkovski's positie kon versterken.

Dus waren de muzikanten op het podium in het zwart. Achter hen was een projectie van de blauwe hemel te zien met tralies ervoor. Schaker Gari Kasparov en andere sympathisanten van over de hele wereld zaten in de zaal naast de familie van de gevangenen. Op het podium klonk de 14de symphonie van Sjostakovitsj, een allesbehalve bevrijdend somber geluid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden