Brief van de hoofdredactie

Ongelofelijk veel offers voor de democratie en de vrije pers

Beeld Maartje Geels

Met Dirk Speelman liep ik onlangs, op een ijskoude, regenachtige ochtend, over de Eere-begraafplaats Bloemendaal in Overveen. Hij wees me de plek waar Wim Speelman ligt begraven, een van de oprichters van dagblad Trouw, en wijlen zijn oom. 

Hij wees me de plek waar de gebroeders Johannes en Marinus Post liggen. Twee grote namen uit het gereformeerde gewapende verzet. Wat wellicht minder bekend is, is dat zij met de opbrengsten van overvallen op distributiekantoren en gemeentehuizen in Zuid-Holland en Brabant de illegale verzetskrant Trouw financierden.

Dirk Speelman, voorzitter van de Eerebegraafplaats, liet me zien waar de leden van de Parool-groep begraven liggen, mensen van De Waarheid. Kranten die tijdens de oorlog om ideologisch verschillende redenen werden opgericht tegen de Duitse bezetter, maar wel een gezamenlijk doel: een bevrijd Nederland. Deze mensen betaalden daarvoor met hun leven.

Politicoloog Peter Bootsma meldt in zijn boek 'Trouw - 75 jaar tegen de stroom in' dat tijdens de oorlog rond de 130 mensen zijn omgekomen voor het maken en verspreiden van Trouw. Onder hen de '23 van Trouw', op één dag bij kamp Vught gefusilleerd. Een ongelooflijk groot offer voor het maken van een krant.

Herdenken

Gisteren hebben we deze omgekomen Trouw-helden herdacht. Op uitnodiging van internationaal perscentrum Nieuwspoort mocht ik een herdenkingsrede uitspreken vanwege het 75-jarig jubileum van de krant. 's Avonds was ik uitgenodigd om op de Eerebegraafplaats Bloemendaal de dodenherdenking bij te wonen.

Het verdriet bij de nabestaanden is twee generaties later nog steeds voelbaar. Bij de jubileumviering in februari stelden familieleden zich voor als nabestaanden van mensen die als gevolg van hun werk voor Trouw tijdens de oorlog waren omgekomen. Met een zekere trots over het verzetswerk van hun omgekomen neef, vader of oom, maar ook met verdriet over de prijs die daarvoor werd betaald.

Het besluit een eigen gereformeerde krant op te richten was ook moedig, omdat in gereformeerde, vooral orthodoxe, kringen verzet tegen de Duitse overheersing bepaald geen uitgemaakte zaak was. Buitengewoon pijnlijk zelfs was dat mannenbroeders als professor H.H. Kuyper, zoon van Abraham Kuyper, en theologen als Den Hartogh en tal van andere gereformeerde voorlieden, indachtig Romeinen 13, meenden dat het nazi-bewind van Seyss-Inquart de wettige overheid was die over hen was aangesteld en dus gehoorzaamd moest worden. De oprichters van Trouw dachten daar anders over. De wettige regering zat in Londen, de Duitse bezetter moest bestreden worden.

De moed van de Trouw-mensen om te vechten voor de geestelijke vrijheid van het land vormt nog steeds een inspiratiebron om de wereld door dat venster te bezien. Ik vind vooral de gehechtheid aan de 'grondgedachten van de Nederlandse staat', zo geformuleerd door een van de oprichters, van eminent belang. In de pre-ambule van het redactiestatuut is in 2009 opgenomen dat Trouw zich inzet om de parlementaire democratie te beschermen. Democratie lijkt vanzelfsprekend, maar gezien de ontwikkelingen in de wereld, in Europa in het bijzonder, is democratie met haar constitutionele vrijheden niet vanzelfsprekend meer. Daarvoor gaat Trouw de barricaden op.

Dit is een bekorte en aangepaste versie van de lezing die Cees van der Laan gisteren uitsprak. De volledige versie is hier te lezen.

Hoofdredacteur Cees van der Laan schrijft wekelijks over de discussies op de redactie en de keuzes van de krant. Lees hier meer brieven van de hoofdredactie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden