Ongelezen boeken

Als ik kies voor de dikke Van Goghbiografie, kan ik Elfriede Jelinek wel vergeten

Het is natuurlijk vloeken in de kerk, maar zijn er eigenlijk niet veel te veel boeken? Terwijl ik aan heel veel oude dikke boeken in mijn kast nog altijd niet ben begonnen - Stendhal, Hume, Voskuil - komen er dankzij een blad als dit wekelijks nieuwe bij, hoewel daar gezien de indrukwekkende houdbaarheidsdatum van de oude exemplaren marktechnisch gezien helemaal geen reden toe is. De markt is verzadigd, er kan niks meer bij, zeker niet nu er zoveel andere manieren zijn om je naar een andere, vreemde wereld te laten vervoeren - tv-series van de BBC bijvoorbeeld. Tot mensen in het boekenvak lijkt die werkelijkheid maar moeizaam door te dringen, wat zoals de Amerikaanse schrijver Upton Sinclair het ooit formuleerde: "Het is moeilijk iemand iets te laten begrijpen, als zijn salaris ervan afhangt dat hij het níet begrijpt."

Hartmut Rosa, een Duitse socioloog die ik vorige maand sprak, plaatst die logica van het 'almaar meer' in een breed sociologisch perspectief. Hoewel Rosa zelf ook boeken schrijft (en dus medeschuldig is aan de boekenberg) betoogt hij dat 'de kapitalistische logica' van het 'almaar meer' ons regelrecht naar een burn-out drijft. Een markt die niet meer weet waaróm ze spullen produceert, waaronder boeken dan ook wel zullen horen, laat ons achter met het gevoel van vervreemding. Wat hébben we nog met al die producten, die we toch nooit tot de onze kunnen maken? Zo'n vijftig jaar geleden, betoogt Rosa, lag in dat 'almaar meer' nog een belofte besloten, de belofte namelijk dat de wereld steeds ruimer, groter, spannender zou worden. Maar die belofte is nu wel ingelost, meent hij. We verzamelen ons nog wel suf, maar krijgen tot wat we binnenslepen geen verhouding meer.

Best een pijnlijke analyse. Hoeveel boeken staan er niet in mijn kast, die ik nog níet gelezen heb, en die als ik eerlijk ben waarschijnlijk altijd ongelezen zullen blijven? Een ervaring die veel, zo niet alle lezers zullen herkennen.

Aan de andere kant: zelf ervaar ik die ongelezen boeken (inkast, bibliotheek of boekhandel) helemaal niet als last, maar eerder als belofte, en dat is volgens mij net zo goed een verhouding. Werkelijk eng wordt de plank met ongelezen boeken pas, als je gaat uitrekenen hoeveel je er nog zou kunnen lezen. Die dikke Van Goghbiografie? Nou misschien, maar streep het ongelezen werk van Elfriede Jelinek dan maar weg.

Zo'n rekensom is niet alleen griezelig omdat ze je bruut confronteert met je eigen levensverwachting (altijd een onnodig deprimerende exercitie), maar ook omdat boeken er juist om vragen de tijd die je eraan besteedt helemaal te vergeten. Hoeveel weken je over die driehonderd pagina's gaat doen, dat moet je niet wíllen berekenen, net zomin als je tijdens een ontmoeting met iemand die een vriend zou kunnen worden voortdurend op je horloge kijkt: dat is toch eigenlijk al een teken dat je er niets in ziet, in die verhouding.

In dat opzicht lijken boeken en mensen op elkaar: ze beloven een nieuw perspectief op de wereld, dat het onze kan bevestigen, maar ook bijsturen, veranderen of compleet omverwerpen. Alleen het idee al blijft enorm spannend.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden