Ongekende klap voor AKP doet Erdogan allesbehalve glimlachen

De posters met dankzegging van president Erdogan en zijn burgemeesterskandidaat voor Istanbul, Binali Yildirim, hingen al in de stad. Beeld AP

De AKP van president Erdogan loopt in grote Turkse steden als Istanbul, Ankara, Antalya, Mersem tegen een flinke nederlaag aan. De seculiere oppositiepartij CHP krijgt zelfs in het conservatieve binnenland, jarenlang onbetwist AKP-bolwerk, enkele districten in handen.

De overwinningstekst was al uitgeprint. “Istanbul bedankt!”, stond er maandagochtend op de vers gedrukte posters van de regerende AKP in de straten van de megastad. Daarnaast de serene glimlach van twee mannen: president Erdogan en zijn burgemeesterskandidaat voor Istanbul, voormalig premier Binali Yildirim.

Maar vlak na het ochtendgloren bleek de werkelijkheid anders. De Turkse Hoge Kiesraad kwam met een voorlopige uitslag die president Erdogan allesbehalve deed glimlachen. Volgens de laatste tellingen ligt de Turkse oppositiekandidaat bijna dertigduizend stemmen voor in de race om het burgemeesterschap van Istanbul.

Ongekend

‘Burgemeester van Istanbul’, zette Ekrem Imamoglu maandagochtend ­alvast in zijn Twitter-bio. De avond daarvoor beschuldigde de burgemeesterskandidaat van de oppositiepartij CHP de staatsomproep Anadolu Ajansi van manipulatie. Vlak nadat AKP-kandidaat Yildirim zijn overwinning vroegtijdig had aangekondigd, stopte de zender zondagavond plotseling met het bijwerken van de laatste tellingen. 

Maar inmiddels kleuren zelfs de laatste verkiezingsuitslagen van pro-regeringsmedia Istanbul in het rood van de oppositie. Als die resultaten ­definitief bevestigd worden door de kiesraad, is dat een ongekende klap voor de AKP. President Erdogan zag het gevaar zelf al aankomen in een ­besloten partijbijeenkomst in 2017. “Als we Istanbul verliezen, verliezen we Turkije”, zei hij destijds volgens Turkse kranten.

De president weet als geen ander dat het bestuur van Istanbul de sleutel is tot landelijke macht. Zijn eigen ­politieke succes begon in 1994 als burgemeester van de miljoenenstad. “Deze verkiezingen zijn net zo historisch als die van 1994”, reageerde de bekende Turkse journalist en Erdogan-­biograaf Rusen Cakir op Twitter. “Een pagina die 25 jaar geleden is opengegaan, wordt nu weer omgeslagen.”

Hertelling

Zo ver is het nog niet. AKP-kandidaat Binali Yildirim gaf maandag aan over te willen gaan tot een hertelling. Gezien het nipte verschil is dat volgens de Turkse kieswet toegestaan, maar de AKP neemt wel een groot ­risico. Als de partij de schijn wekt de resultaten te willen manipuleren, zou dit tot straatprotesten kunnen leiden. Bovendien kunnen ontevreden prominenten binnen de AKP de onrust aangrijpen om een nieuwe partij op te richten.

In ieder geval staat de Turkse oppositie er ook buiten Istanbul sterk voor. Tijdens de lokale verkiezingen veroverde de CHP de hoofdstad Ankara en andere grote steden zoals Antalya, Mersin en Adana. Zelfs in het conservatieve binnenland, jarenlang een ­onbetwist bolwerk van de AKP, wist de seculiere oppositiepartij enkele districten in handen te krijgen.

De resultaten bevestigen de inmiddels klassieke wijsheid: ‘it’s the economy, stupid’. Zoals de AKP haar macht bouwde op economisch succes, zo verliest de partij een deel van haar achterban nu miljoenen huishoudens hard geraakt worden door een zware economische crisis. De kiezers die de oppositie jarenlang laatdunkend ­afschilderde als blinde Erdogan-volgers, bleken eveneens van kamp te kunnen wisselen.

Rechtzetten

Daarmee staat Erdogan voor een ongekende uitdaging: waar hij eerdere onvrede kon wegwuiven als het elitaire gejammer van het seculiere partijkartel, wordt hij nu gedwongen een mildere toon aan te slaan. “ We zullen onze tekortkomingen rechtzetten, dat is onze plicht”, beloofde Erdogan in een toespraak voor zijn aanhangers op zondagavond.

Een bescheiden president. Een kiesraad die zijn werk doet. Een oppositie die feestviert. Maandag zagen ook de Turken die zich al jaren verloren voelen dat de Turkse democratie nog altijd kan leveren. Die gewaarwording, hoe voorbarig ook, is het ­belangrijkste resultaat van deze verkiezingen. Na jarenlang fatalisme en zelfmedelijden leek de oppositie in te zien dat de Turkse democratie niet ­alleen kan vallen, maar ook weer kan opstaan.

Lees ook:  

Oppositiepartij CHP: ‘Als wij Ankara winnen heeft Turkije weer hoop’

Vanwege de economische crisis loopt Erdogan het risico belangrijke steden te verliezen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden