Ongebreideld optimisme van Beats from Brazil

Na China (2005) en India (2008) is Brazilië het derde BRIC-land dat zijn eigen manifestatie krijgt. "Nederland is de tweede investeerder in Brazilië en de derde afnemer", vertelde Concertgebouw-directeur en festival-voorzitter Simon Reinink onlangs bij de presentatie van het Brasil Amsterdam Festival, dat komende weken bezit neemt van de hoofdstad. Hoezeer Brazilië in de lift zit, blijkt uit de stroom albums die er de laatste tijd verschenen.

De economische en culturele boom die Brazilië vandaag beleeft, herinnert aan de periode tussen eind jaren vijftig, begin jaren zestig toen spectaculaire ontwikkelingen in architectuur, voetbal (Pelé!) en vooral muziek een renaissance inluidden. Bossa nova veroverde de wereld, de Jobim-composities 'Desafinado' en 'The Girl from Ipanema' werden de herkenningstune van dit nieuwe elan.

Na 'Yesterday' van The Beatles is 'The Girl from Ipanema' het meest gecoverde liedje aller tijden. In 1964 behaalden Astrud Gilberto & Stan Getz hiermee een Grammy voor Beste Song, het jaar ook waarin The Beatles in de Verenigde Staten doorbraken. Sommigen hoopten dat de bossa-rage de rock 'n roll zou wegvagen, Elvis Presley kwam zelfs met een 'Bossa nova baby' op de proppen, maar uiteindelijk overwon dat andere revolutionaire geluid uit Engeland. De bossa nova was een sophisticated versie van de rauwere samba, ze klonk cool en kosmopolitisch en bleef ondanks de complexe jazzy harmonieën toch toegankelijk.

De compilaties 'Bossa Nova and the rise of brazilian music in the 1960s' en 'Brazil Bossa Beat!' verklanken als tijdscapsules het ongebreidelde sixties optimisme. Wat opvalt is hoe fris de meeste nummers een kleine halve eeuw later nog klinken. Naast onbekende nummers van bekende artiesten als Carlos Jobim en Jorge Ben zitten er onverwachte pareltjes tussen zoals 'Inverno' van Roberto Menescal. Op de bossa nova volgde de Tropicália-beweging die radicale verandering nastreefde. Wegens het militaire bewind dat Brazilie van 1964-1985 domineerde, bezitten de liedjes van tropicália-artiesten als Gilberto Gil en Caetano Veloso een extra politieke lading. Ze vormen nu de inspiratiebron voor hedendaagse grensverleggers waaronder Devendra Banhart, Beck en Beirut. Met dertig verwante geesten actualiseren zij op 'Red Hot + Rio 2' de Tropicália-erfenis. Uiteraard ontbreekt David Byrne niet. Al in 1988 probeerde hij met de serie 'Brazil classics' de Westerse popwereld te wijzen op de muzikale schatten van het land van 200 miljoen inwoners. Want naast samba, bossa en tropicália borrelt het er van tientallen stijlen en crossovers die zich een uitweg zoeken. Voor de laatste stand van zaken biedt het dubbelalbum 'Oi! A nova musica Brasileira!' een ideale gids. Op posterformaat toont het cd-boekje een landkaart waarop de herkomst van alle groepen en stijlen (van baile funk tot tropicalia-tronica) staan aangegeven. Helaas ontbreekt Seu Jorge die als acteur doorbrak in de film 'City of God'. Op 'Seu Jorge & Almaz' herinnert zijn koffiebruine stem en intonatie aan Gil Scott Heron, het palet dat hij bestrijkt is echter een amalgaam van dubreggae, grunge en funk. Zelfs de Kraftwerk-cover 'The Model' glimt bij Jorge als nieuw.

Het belangrijkste kenmerk van de Braziliaanse cultuur is de kracht zichzelf telkens opnieuw uit te vinden. Dat bewees de Brazilaans-Nederlandse zangeres Lilian Vieira al met Zuco 103. Ze is nu te horen op 'Sambanovo' van singer-songwriter Rogerio Bicudo die, net als Vieira, fraaie spanningsbogen bouwt tussen zijn oude en nieuwe vaderland. Inderdaad, Brazil Amsterdam.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden