Onechte kinderen

Het Centraal Bureau voor de Statistiek heeft bekendgemaakt dat in Nederland steeds meer buitenechtelijke kinderen worden geboren. Hun aantal is opgelopen tot vijfentwintig procent. In de meeste gevallen hebben ze samenwonende ouders, die later alsnog in het huwelijk treden. Daarover fronst niemand meer zijn wenkbrauwen, op een enkele moraalridder na.

In het verleden waren zulke 'onechte' kinderen met schande overladen. Ze werden vooral geboren in de laagste milieus van boeren en arbeiders. Dat blijkt uit een studie van G. Overdiep: Rechtsbescherming van de feitelijke verhouding tussen het onwettige kind en zijn ouders (1955). Overdiep heeft zijn onderzoek toegespitst op de provincie Drenthe en de buitenechtelijke kinderen die daar tussen 1909 en 1940 ter wereld kwamen. Zijn boek bevat een rijkdom aan case-histories, de een nog ellendiger dan de ander.

We schrijven 1908. De vijftienjarige Kaatje, dochter van een landarbeider, komt als inwonende dienstbode in huis bij een rijwielhandelaar. Deze man, die het met zijn vrouw slecht vinden kan, zoekt in de keuken troost bij Kaatje. Meermaals dreigt hij haar met een met scherp geladen revolver: 'Als je niets van me wilt weten, schiet ik je dood en mij erbij.' Uit angst laat zij hem begaan. In 1912 keert Kaatje naar haar ouders terug. Hier bevalt ze van een onwettige zoon. Wanneer de rijwielhandelaar ter verantwoording wordt geroepen, vlucht hij naar het buitenland.

In 1925 raakt de zestienjarige Geertje zwanger. Dat gebeurt tijdens de kermis. De jongens van het dorp vragen haar telkens mee voor een ritje in de draaimolen. In die korte ogenblikken laat de onnozele Geertje zich misbruiken. 'Ik wist niet', aldus Geertje, ,dat de dingen die de jongens met mij deden onwelvoegelijk waren, want zij zeiden dat zij het met alle meisjes deden.' In 1926 krijgt ze een kind. De identiteit van de vader kan niet worden vastgesteld.

In 1927 werkt de eenentwintigjarige Ruurtien als dienstmeid bij een keuterboer. De boerin wordt dodelijk ziek. Ruurtien slooft zich af. Ze moet voortaan niet alleen koken, wassen, strijken en koeien melken, maar ook de zieke verplegen. Iedere nacht valt ze volkomen uitgeput in slaap. Op een keer schrikt ze wakker doordat Henderikus, de zoon des huizes, bovenop haar ligt. Terwijl zijn moeder aan het sterven is, maakt hij van de gelegenheid gebruik om de dienstmeid te verkrachten. 'Op het ogenblik dat ik ontwaakte, trok Henderikus zijn mannelijkheid uit mijn vrouwelijkheid terug', verklaart Ruurtien. Henderikus geeft toe dat hij op haar heeft gelegen, maar hij ontkent de geslachtsgemeenschap: 'Ik heb haar onderlichaam ontbloot en een zaaduitstorting in haar lies gekregen.' Wanneer Ruurtien van zijn kind bevalt, weigert hij dat te wettigen. Wel wordt hij door de rechtbank veroordeeld tot betaling van een onderhoudsgeld van drie gulden per week.

Het boek maakt ook melding van meisjes die door hun vader of hun broer worden verkracht. Dat gebeurt steeds onder dreigementen en mishandeling. Heeft een man een vrouw buitenechtelijk zwanger gemaakt, dan probeert hij haar doorgaans te dwingen tot een abortus. Nu eens krijgt ze van hem haarlemmerolie te drinken, dan weer een brouwsel van 'kamfer, foelie en brandewijn, gemengd met kokende melk'. Soms wordt haar een fles aangeboden met blauw vocht erin en met het etiket 'vergif' op de buitenkant. Of zij zich daarmee maar even wil inspuiten? Voor bijna alle mannen geldt hetzelfde: ze weten wel de weg naar hun gulp, maar ze schuwen de weg naar het altaar. En ze verdommen het om de door hen verwekte kinderen te echten.

Wie het boek van Overdiep leest, wordt herinnerd aan de verdiensten van het feminisme. We zouden bijna vergeten hoe belangrijk die verdiensten eigenlijk zijn geweest. Het feminisme heeft zowel de vrouw geëmancipeerd als het lot van haar kinderen verbeterd. Het is grotendeels aan het feminisme te danken dat het buitenechtelijk geboren kind zich geen buitenstaander meer hoeft te voelen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden