Onderzoekers puzzelen nog met brokstukken TWA

Van onze buitenlandredactie AMSTERDAM - Stukje bij beetje komt de Boeing 747 van TWA, die op 17 juli na een explosie in zee stortte, boven water. Vier weken ploeteren in de zee voor de kust van New York heeft echter nog weinig meer opgeleverd dan 199 lichamen, een hangar vol verwrongen metaal, en een ranglijst met mogelijke oorzaken.

Nauwgezet stallen de onderzoekers van de FBI en de National Transportation Safety Board in een hangar alle gevonden brokstukken uit op een enorm vel ter grootte van de Boeing zelf, ieder stukje ongeveer op de plek waar het ooit aan het vliegtuig vastzat. Bijna de helft van het toestel is teruggevonden door de honderden coast guards die, bijgestaan door tientallen duikers, het troebele water bij Long Island uitkammen. Sinds vorige week loopt er ook een robot rond op de zeebodem, die 24 uur per dag fragmentjes van het vliegtuig verzamelt en in een mandje naar boven stuurt. Regelmatig worden nog cruciale onderdelen gelokaliseerd, zoals vorige week een groot stuk van de staart, en begin deze week de laatste van de vier motoren. Het Amerikaanse publiek zit bij iedere vondst weer opnieuw gekluisterd aan de televisie.

Wat zich op de avond van de ramp heeft afgespeeld is nu wel duidelijk. Om 12 voor negen, op een hoogte van 4175 meter, scheurde na een explosie de cockpit en de eerste klasse van de romp van het vliegtuig. De romp vloog twintig seconden lang nog even door, schuin naar beneden, en veranderde op 2700 meter in een vuurbal. Veertig seconden later was TWA-800 in zee verdwenen. Nog zeker een kwartier lang zou het vonken regenen, naar later zou blijken was dat vooral gloeiend goudglitter, kinderspeelgoed, dat in het vrachtruim werd vervoerd.

Welke delen van de vrije val de 230 passagiers en bemanningsleden nog bewust hebben meegemaakt is niet meer te achterhalen. De lijkschouwer, Charles Wetli, zei eind vorige week echter geruststellend, dat de meesten van hen onmiddellijk dood moeten zijn geweest bij de eerste explosie, toen de voorkant van de romp ineens in een gapend gat veranderde en het vliegtuig plotseling van koers veranderde. “Vergelijkbaar met de botsing van een auto tegen een muur met een snelheid van zeshonderd kilometer per uur”, dacht Wetli, die echter moest toegeven dat vele slachtoffers - 'technisch gesproken' - waren verdronken en dus moeten hebben geleefd toen ze het water bereikten. 31 lijken zijn nog steeds niet gevonden, vermoedelijk verpulverd door de explosie, meegevoerd door de stroming, of opgegeten door de haaien.

Harde klap

“Niets verbaast me meer”, zei onderzoeksleider James Kallstrom van de FBI zondag hoofdschuddend, toen de vondst van nieuwe wrakstukken bestaande theorieën over de oorzaak van de ramp omver kegelde. Reconstructie van de gebeurtenissen is één ding, een verklaring vinden is iets heel anders. Het onderzoeksteam denkt aan een raket die het toestel heeft neergehaald, een mechanische fout waardoor de brandstoftank explodeerde, en, vooral, een bom.

De geluidsbanden in de - tegenwoordig oranje - 'zwarte doos' gaven geen uitsluitsel. Er was slechts een korte, harde klap op te horen, waarna de opname stopte, maar wat het geluid had veroorzaakt hebben de onderzoekers nog niet kunnen nagaan. De plotselinge breuk in de opname en het volstrekt ontbreken van iedere vorm van paniek bij piloten en cabin crew - volgens de lijkschouwers zat geen van de stewards en stewardessen op het moment van de explosie op een stoel en leek het er meer op alsof ze de maaltijdverstrekkking aan het voorbereiden waren - wijzen in ieder geval niet op een mechanisch defect. Vanwege het tragere verloop van de ramp in geval van een mechanische fout zou iedereen voldoende tijd moeten hebben gehad om het belang van de klap tot zich te laten doordringen.

De onderzoekers kijken uiteraard naar meer. Naar sporen op mensen en stoffen van chemicaliën die duiden op explosieven - hoewel met iedere dag die verstrijkt de kans groter wordt dat de zee cruciale aanwijzingen heeft weggespoeld. Naar het metaal, dat via scheurtjes, butsjes, deuken, versmeltingen en verbuigingen kan vertellen wat de richting en oorzaak van een eventuele inslag was. Naar de ernst en plaats van verwondingen bij inzittenden, zodat duidelijk wordt welke schade is veroorzaakt door een eventuele bom en welke door het daaruitvolgende neerstorten van het vliegtuig - de lichamen in het voorste deel vertonen zwaardere verwondingen dan die in het achterste deel, terwijl metaaldeeltjes de lichamen vooral van onderen zijn binnengedrongen, wat bijvoorbeeld kan duiden op een explosie in het onderste laadruim.

En de FBI zou de FBI niet zijn als het inmiddels ook niet massa's mensen heeft ondervraagd. Zoals tweeduizend man aan personeel op het vliegveld, onder wie iedereen die tijdens de tussenlanding op John F. Kennedy Airport in New York (JFK) ook maar even naar het toestel heeft gekeken. Zoals ook, deels via de CIA, een internationale netwerk aan informanten en gevangen terroristen. Vorige week bijvoobeeld bezocht een FBI-delegatie Israël, om daar een Libanese terrorist te bezoeken die bij een vroegtijdige ontploffing van zijn bom zwaargewond was geraakt.

Tot afgelopen weekeinde dachten de onderzoekers stilletjes - officieel houden ze uiteraard alle opties open - dat terroristen een explosief in de bagage in het voorste ruim onderin de jumbo hadden verstopt. Tenslotte was dat gedeelte van het vliegtuig onmiddellijk na de klap losgekomen en lag het in heel veel kleine stukken, samen met de bagage, het dichtst in zee bij JFK, waar het toestel ooit was opgestegen. De vondst van de laatste bagagecontainer uit het voorruim haalde die theorie maandag onderuit. Hij is niet beschadigd op een manier die door een bomexplosie kan zijn veroorzaakt.

Handbagage

De aandacht is daarom nu verschoven naar handbagage of containers met eten, waarin de explosieven aan boord kunnen zijn gebracht. Een van de mogelijke scenario's is het zogeheten Ramzi Joesef-scenario, vernoemd naar een Palestijnse terrorist die in New York terechtstaat omdat hij een serie bomaanslagen op Amerikaanse lijntoestellen zou hebben willen plegen. Joesef smokkelde de onderdelen van de bom in de Filippijnse hoofdstad Manila aan boord, verpakt in opbergdoosjes voor contactlenzen en flesjes met lenzenvloeistof. Na het explosief op de wc in elkaar te hebben gezet, stapte hij uit in Tokio, en bracht de bom met een tijdklok tot ontploffing. Omdat het in dat geval slechts om een test ging - hij wilde de methode proberen - was het slechts een kleine bom die één passagier het leven kostte.

De aandacht van de onderzoekers richt zich nu vooral op het midden van het vliegtuig voor de vleugel, rond de business class, waaronder een grote brandstoftank zit. Want het wordt nog steeds niet uitgesloten dat een brandstoflek de fatale explosie heeft veroorzaakt. “Alle theorieën tellen nog volledig mee”, houden de onderzoeksleiders iedereen voor. Zij zijn, nu ze de helft van de brokstukken boven water hebben, begonnen met de herbouw van het vliegtuig, in de hoop een beeld te krijgen van hoe het toestel precies uit elkaar is gespat.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden