Onderzoekers: ’655.000 doden door inval Irak’

Het dodental als gevolg van de Amerikaanse bezetting van Irak ligt veel hoger dan de officiële cijfers, zeggen gezondheidsonderzoekers. Toch is Irak er met Saddams vertrek op vooruitgegaan, stelt de Iraakse ambassadeur in Den Haag.

Van onze redactie wetenschap

De Amerikaanse invasie in Irak heeft tot nu toe aan 655.000 mensen het leven gekost, schatten epidemiologen in het medische vakblad The Lancet.

Hun schatting is vele malen hoger dan alle andere cijfers. De bekendste tegenhanger, van de onafhankelijke organisatie Iraq Body Count, schat het aantal burgerdoden door geweld sinds de invasie tussen de 43.000 en 48.000. Dit lagere getal is uitsluitend gebaseerd op berichten in de media en heeft dus haar tekortkomingen.

De epidemiologen, werkzaam in Baltimore en Bagdad, baseren zich op eigen, onafhankelijk onderzoek in Irak. Halverwege dit jaar hebben ze interviews afgenomen bij 1850 willekeurige Iraakse huishoudens die in totaal 12.800 individuen telden. Tijdens de gesprekken registreerden de onderzoekers hoeveel gezinsleden sinds 2002 waren overleden; dat waren er 629. Ze controleerden vervolgens de overlijdensakte en noteerden, indien mogelijk, de doodsoorzaak.

Uit hun artikel, gisteren online gepubliceerd in The Lancet, blijkt dat het sterftecijfer in Irak de afgelopen jaren onafgebroken is gestegen. In de periode voor de invasie, die op 18 maart 2003 begon, overleden er per 1000 inwoners jaarlijks 5,5 mensen. Na een steile klim heeft dit cijfer het afgelopen jaar de 19,8 bereikt. Vertaald naar de hele Iraakse bevolking betekent dit dat er sinds de invasie 655.000 extra doden moeten zijn gevallen: dat is grofweg 2,5 procent van de totale populatie. Een humanitaire noodsituatie, schrijven de epidemiologen.

De sterftegolf wordt vrijwel geheel verklaard door het escalerende geweld. De meeste geweldsslachtoffers kwamen om door een kogel (56 procent). Luchtaanvallen, autobommen en andere explosieven namen 13 à 14 procent voor hun rekening. De coalitietroepen zouden verantwoordelijk zijn voor 31 procent van alle sterfte door geweld. Indirecte gevolgen van de strijd, zoals een slechtere medische zorg, hebben weinig invloed.

In 2004 publiceerden dezelfde epidemiologen in The Lancet al een vergelijkbaar onderzoek. Daarin concludeerden ze dat de oorlog in korte tijd 100.000 levens had geëist. Ze kregen veel kritiek op dit cijfer omdat het omgeven was door enorme onzekerheidsmarges: het werkelijke aantal doden moest ergens tussen de 8.000 en 194.000 liggen. Daar kwam bij dat de onderzoekers de gemelde sterfgevallen nauwelijks hadden geverifieerd met overlijdensaktes. Bovendien hadden ze aangedrongen op snelle publicatie, zodat hun onderzoek een rol kon spelen bij de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Pure manipulatie, vonden sommigen.

De onderzoekers nemen nu revanche. Ze bevestigen hun eerdere bevinding: in de maanden na de invasie vielen wel degelijk 112.000 extra doden, ditmaal gestaafd met overlijdensaktes. Ook de onzekerheidsmarges zijn teruggebracht: van 69.000 tot 155.000.

Het blijft daarentegen een zwakte, erkennen de onderzoekers, dat ze geen onderscheid hebben kunnen maken tussen burgers en strijders. Ook hadden ze liever een grotere steekproef genomen, maar dat liet de situatie niet toe.

Ze noemen het conflict in Irak een van de dodelijkste uit de eenentwintigste eeuw. En ze herhalen hun oproep uit 2004 om de sterfte door een onafhankelijke instantie te laten onderzoeken. Die instantie zou er ook op moeten gaan toezien dat de conventies van Genève worden nageleefd.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden