Onderzoeker zegt oudste evangelie gevonden te hebben

Niet de gevonden versie van het Marcusevangelie, maar een fragment van het evangelie van Matteus uit de derde of vierde eeuw. Beeld University of Michigan

Ze kunnen nog niet bekendmaken wat er precies in staat. En van wie ze het geleend hebben, mogen ze nog even niet zeggen. Maar dat het papyrusfragment waarop de Canadese nieuwtestamenticus Craig Evans en zijn collega's zijn gestuit wel eens heel bijzonder kan zijn, dat lijdt volgens hen geen twijfel. Het zou niets minder zijn dan het oudste evangelie dusver.

Het papyrusfragment van het Marcusevangelie stamt volgens verkennend onderzoek uit de eerste eeuw en was bijna twee millennia lang onderdeel van een mummiemasker van papier maché. Later dit jaar maakt Evans (werkzaam aan het Acadia Divinity College in Nova Scotia) het fragment en alle achtergrondinformatie openbaar.

Evans kreeg dat masker naar eigen zeggen van een - vooralsnog - anonieme donor. Het maakte deel uit van een groter pakket met maskers en mummie-parafernalia. Na bestudering ontdekten de onderzoekers dat de materialen waaruit de maskers bestonden al eens eerder waren gebruikt - als schrijfmateriaal.

Sommige papyrusfragmenten bevatten brieven, andere zijn zakelijke documenten en klassieke Griekse teksten. Koolstofdatering (scheikundige analyse), handschriftanalyse en bestudering van de andere documenten heeft volgens de onderzoekers geleid tot een duidelijke conclusie: de evangelietekst is geschreven vóór het jaar 90. Alle andere gevonden evangeliën stammen uit de tweede eeuw.

Marcus is het oer-evangelie
Het was al langer bekend dat 'Marcus' van alle evangeliën oudste evangelie was. Toch doet deze vondst het hart van menig bijbelwetenschapper sneller kloppen. Als Evans later dit jaar de exacte tekst van het fragment bekendmaakt, zal duidelijk worden of en zo ja, waar de tekst afwijkt van latere versies.

Dat kan interessante informatie opleveren over de geschiedenis van het document en, belangrijker nog, over het denken van vroege christenen. Hoe vroeger de tekst, hoe meer we weten over de 'oorspronkelijke' versie. Bijbelwetenschappers zien Marcus bovendien als een soort oer-evangelie. Het diende als inspiratie voor zowel het Matteus- als het Lukasevangelie.

Vooralsnog is Evans gebonden aan een contractuele zwijgplicht. Die is hij overeengekomen met de eigenaar van de maskers. Wel is de eigenaar akkoord met Evans werkwijze: het laagje voor laagje lospulken van de papyrusvellen.

Een van de mummiemaskers die Evans en zijn collega's onderzoeken. Beeld Craig Evans

Papyrus maché
De maskers behoorden waarschijnlijk niet toe aan een farao of een ander rijk figuur. Zij lieten hun maskers maken van goud of zorgvuldig gekerfd hout. Minder bedeelden waren aangewezen op papier maché. Of, beter gezegd, papyrus maché.

Waarschijnlijk kozen de makers bewust voor beschreven vellen. Papyrus was duur en dus was het verstandig om te recyclen. Het proces doet denken aan het wikkelen in krantenpapier, vertelde Evans afgelopen zomer al tijdens een theologisch conferentie. De vondst was toen al bekend, maar van publicatie was nog geen sprake.

Aan de nieuwssite Live Science maakt hij nu bekend dat dat nu dus alsnog gaat gebeuren. Eigenlijk had het hele project tot later dit jaar geheim moeten blijven, maar één van de onderzoekers praatte twee jaar geleden zijn mond voorbij.

Christenen beledigen
Evans vermoedt dat de keuze voor bijbelteksten in de maskers bewust was. Voor heidenen was het gebruik van een heilige tekst als inpakpapier een mooie manier om christenen een hak te zetten. Dat de maskers nu verloren gaan, is volgens de onderzoekers geen ramp. Het gaat hier niet om 'museumwaardig materiaal' en bovendien krijgen ze er veel voor terug.

Geïnteresseerde en argwanende collega-wetenschappers staan al klaar om het papyrusfragment kritisch tegen het licht te houden. De datering is een halszaak. Als de tekst toch uit de tweede of derde eeuw stamt, is het gewoon één van de vele vroege bijbelteksten. Evans en zijn team - bestaande uit enkele tientallen specialisten - zijn in ieder geval overtuigd. De koolstofdatering, de handschriften en de andere teksten wijzen volgens hen allemaal naar de eerste eeuw.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden