Onderzoek wijst uit: van epo ga je niet harder fietsen

Hoogleraar Adam Cohen: Zonder bloeddoping was Armstrong net zo goed geweest

Als je van pillen geen betere vioolspeler wordt, waarom zijn er dan nog altijd wielrenners die epo magische krachten toedichten? Hoogleraar klinische farmacologie van de Universiteit Leiden Adam Cohen heeft voor hen slecht nieuws. "Lance Armstrong was zonder bloeddoping waarschijnlijk net zo succesvol geweest." De Amerikaan had in dat geval zijn zeven gele truien kunnen behouden.

Voor de stelling dat epo de sportprestaties verbetert, is weinig steekhoudend bewijs, claimt een groep Leidse wetenschappers, verbonden aan het Centre for Human Drug Research. De onderzoekers, onder leiding van Cohen, publiceerden vorige week hun bevindingen in de British Journal of Clinical Pharmacology. Hun conclusie na bestudering van de bestaande onderzoeken naar de werking van erytropoëtine (epo) bij topsporters: "Het stimulerende effect is zeer twijfelachtig."

Cohen zegt nauwelijks verbaasd te zijn over de uitkomst. "De onderzoeken die zijn gedaan zijn klein van schaal, veelal slecht van kwaliteit en de proefpersonen waren geen topatleten. De weinige tests waren allemaal van korte duur." Cohen mist voornamelijk een kritische benadering in al die analyses. "Om een voorbeeld te noemen: als je tien minuten hebt gelegen is je hemoglobine al behoorlijk anders dan wanneer je staat. Daar is in die onderzoeken bijvoorbeeld geen rekening mee gehouden. Ik moet helaas vaststellen dat het niet overdreven goed is gedaan."

De lacunes in het onderzoek zijn wel te verklaren, voert Cohen ter verdediging aan. "Epo is taboe voor wielrenners. Niemand durft er z'n vingers aan te branden." Maar het willen begrijp is iets anders, vindt Cohen. "Ik zeg altijd: als iets verboden is, moet je het onderzoeken."

De publicatie moet de aanzet geven tot een bredere discussie. Over epo, dat eigenlijk een geneesmiddel voor nierpatiënten is, bestaan veel misconcepties in de sportwereld, nog afgezien van de risico's. Epo-gebruik bij mensen met nieraandoeningen kan bijvoorbeeld leiden tot trombose, hoge bloeddruk, herseninfarcten en hersenbloeding. "Wij weten niets van de risico's van dit middel voor renners die zes uur lang aan één stuk in de zon een topprestatie leveren." Hij noemt het in dit verband 'amoreel' wat sommige sportdokters deden, namelijk gezonde renners een risicovol medicijn toedienen. "In ons onderzoek noemen wij dit niet voor niets medical malpractice."

De Leidse wetenschappers willen een gecontroleerde proef voorstellen die veel verder gaat dan de huidige onderzoeken naar epo. Cohen wil het middel testen onder topwielrenners terwijl de condities en omstandigheden van een zware Touretappe worden nagebootst. Uitgangspunt in het onderzoek moeten de beweerde prestatieverhogende effecten zijn, en de bijwerkingen. Juridische bezwaren mogen volgens de hoogleraar geen struikelblok zijn. "Voor grote maatschappelijke zaken, en dat is doping, kun je best een uitzondering maken."

Een opmerkelijke naam voor een dergelijk vervolgonderzoek is die van Thomas Dekker. De renner zat een tweejarige schorsing uit voor het nemen van epo. Cohen: "Dekker had interesse maar durft op dit moment niet. Als je het woord epo laat vallen rennen ze keihard weg. Het onderwerp is met zo veel emotie omgeven..."

Wat Cohen verwondert is dat epo opgenomen is op de lijst van verboden middelen, terwijl de feiten over het geneesmiddel ruimte laten voor twijfel. "Logischerwijs zou je moeten beginnen met een gedegen onderzoek. Trouwens, een uitleg van het Wada (wereld anti-doping agentschap) bij dit middel zou niet hebben misstaan. Terugkijkend kun je in elk geval stellen dat zij niet heel succesvol zijn geweest met de repressie." Juist door het op de dopinglijst te plaatsen wek je hoge verwachtingen van epo, wijst Cohen op de keerzijde. "Feitelijk geef je het signaal af dat het werkt."

De onderzoekers willen geen pleidooi houden voor het vrijgeven van epo. Dat weerhield de wielerwereld er niet van het offensief te kiezen. Cohen kreeg de wind van voren: "Reacties volgden als 'waar wij ons mee durven te bemoeien. Wij zijn fietsers, wij weten hoe het zit.' Sommige mensen reageerden heel erg verontwaardigd, emotioneel bijna."

"De respons van Herman Ram was: 'Dit onderzoek voegt niets toe.' De dag erna kwam er van de Nederlandse Dopingautoriteit (waarvan Ram directeur is - red.) het verzoek om het artikel op te sturen. Dan denk ik: lees het eerst voor je reageert." Voor Cohen was het contact met de sportwereld bij tijd en wijle een cultuurshock, herinnert hij zich. "Een paar jaar geleden sprak ik toenmalig voorzitter Erica Terpstra en een arts van NOC-NSF. Ik liet vallen dat wij onderzoek wilden doen naar epo. Zij riepen 'dat weten wij al, het werkt heel erg goed'. Nou, dacht ik, dat zullen we dan wel eens uitzoeken."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden