Opinie

Onderzoek naar ramp MH17 is een farce

Bagage van slachtoffers tussen de wrakstukken.Beeld anp

De toedracht van de MH17 ramp zal altijd gehuld zijn in nevelen want het onderzoek deugt niet, betoogt jurist Bob van der Goen, deskundige in de afwikkeling van vliegrampen.

De betrokkenheid van ons land bij het onderzoek naar de toedracht van de vliegramp met de MH17 op 17 juli 2014 begon met een mysterie. Direct na de crash konden journalisten ongestoord de site bezoeken, maar Nederland, dat wel direct liet weten dat het de leiding van het onderzoek op zich nam, was totaal afwezig.

Pas twee weken na de ramp vond het eerste contact van de Nederlandse regering met de lokale hulpverleners plaats. Het (Nederlandse) strafrechtelijk onderzoek startte 21 juli 2014, maar pas op 1 augustus arriveerde een onderzoeksteam dat na enkele dagen weer werd teruggetrokken.

Intussen sleepte iedereen met van alles: omwonenden, Oekraïense hulpdiensten, hulpdiensten van separatisten, individuen met minder goede bedoelingen, een Maleisisch onderzoeksteam, zeer waarschijnlijk ook Russische militairen. Waar was Nederland?

Dit is nooit opgehelderd. Journalisten belden mij uit verschillende delen van de wereld. En ik hun maar uitleggen: nee hoor, daar steekt niks achter, het is geen onderdeel van een complot om de waarheid te verdoezelen. Wat we hier wél hebben is een giga-bureaucratie. Ook het van meet af aan hybride karakter van het onderzoek (dat van de Nationale Onderzoeksraad voor de Veiligheid en de coördinerende rol van Nederland in het strafrechtelijk onderzoek) speelde onze overheid parten.

Juridisch niemandsland
Het gehele onderzoek berust op een denkfout. Voordat een breed opgezet strafrechtelijk onderzoek wordt gestart, moet men weten wat men er mee wil. Men moet daarbij uitgaan van de realiteit. Het vliegtuig is neergestort in een juridisch niemandsland. Maar wie moeten we, als het ooit tot iets concreets als een uitleveringsverzoek komt, dan aanspreken: de republiek Donetsk (die volgens onze Westerse maatstaven niet bestaat), Rusland, of toch maar Oekraïne? Wie het weet mag het zeggen.

En stel, er wordt tegen de verwachting in, toch een verdachte aangewezen. En stel dat deze dan afkomstig is uit een streek waar een mensenleven weinig waard is, als een overheid vreest dat de verdachte in kwestie zou kunnen onthullen wie opdracht gaf tot het neerhalen van de MH17. Hoe kan Nederland dan zijn veiligheid garanderen?

Als ik advocaat van die verdachte was zou ik er bezwaar tegen maken dat mijn cliënt voordat de rechtsgang op gang op gang komt al ten dode is opgeschreven. Een beetje advocaat maakt gehakt van zo'n procedure. Nederland heeft zich in een wespennest gestoken.

Convenient truth
De overheid stelt dat het om het meest omvangrijke strafrechtelijke onderzoek gaat dat hier ooit is gehouden: alleen in ons land schijnen zich vijfhonderd man fulltime met het onderzoek bezig te houden. Maar brengt dat berechting van de daders dichterbij?

Het is niet moeilijk te voorspellen hoe deze zaak verder gaat. Bij de Bijlmervliegramp heb ik als advocaat van de slachtoffers lang op een gezondheidsonderzoek aangedrongen. Dit onderzoek kwam tien jaar na dato. Toen was er bij de slachtoffers (hulpverleners, omwonenden) niets meer te constateren.

Ik zeg niet dat opzet in het spel was, wel was het een convenient truth: iedere verantwoordelijke van destijds, was niet meer aanspreekbaar en we konden rustig gaan slapen. Nu zal het niet anders gaan: de twee lopende onderzoeken zullen geen enkel gezag hebben, alleen al omdat alle in het onderzoeksteam deelnemende landen (Nederland, Maleisië, Oekraïne) zelf mogelijke verdachten zijn en dit weigeren in te zien. Vervolgens zal de zaak eindeloos op de lange baan geschoven worden en uiteindelijk zal in een parlementaire enquête of zo worden vastgesteld dat er fouten gemaakt zijn, waar dan niemand nog wakker van ligt. Prima toch?

Maar men vergeet hierbij één ding: men laat de nabestaanden met diepere wonden achter.

Bob van der Goen: ex-advocaat, behalve bij MH17 ook betrokken bij eerdere vliegrampen, waaronder de Bijlmervliegramp

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden