Onderwijsraad ziet geen nut in diploma op maat

Maatwerkdiploma kan ook leiden tot slechtere prestaties. Beeld ANP
Maatwerkdiploma kan ook leiden tot slechtere prestaties.Beeld ANP

Voer geen maatwerkdiploma in voor het voortgezet onderwijs, adviseert de Onderwijsraad. Een meerderheid in de Tweede Kamer wil dat leerlingen vanaf volgend jaar eindexamen kunnen doen op verschillende schoolniveaus. Een havo-leerling zou bijvoorbeeld Frans kunnen doen op vwo-niveau, maar wiskunde op vmbo-niveau. De Onderwijsraad vreest voor de overhaaste invoering van een onnodige onderwijsvernieuwing, schrijft de raad in een advies dat vandaag verschijnt.

Laura van Baars

De Onderwijsraad is het belangrijkste adviesorgaan van kabinet en parlement over onderwijs. Het advies is een tegenvaller voor de politiek en de VO-raad, de vereniging van middelbare scholen. Het voorstel van VO-raad voorzitter Paul Rosenmöller om zo'n maatwerkdiploma in te voeren vond tot nu toe veel weerklank: het zou leerlingen stimuleren en motiveren om het beste uit zichzelf te halen. Behalve de Tweede Kamer, leek ook staatssecretaris Sander Dekker van onderwijs wel open te staan voor zo'n diploma. Al wilde hij dat, anders dan de Kamer, niet meteen volgend jaar al invoeren, maar eerst nog nader onderzoek doen.

Slechtere prestaties
Doe het niet, zegt de Onderwijsraad nu. Met een aanpassing van de wet, riskeer je 'overhaaste en ondoordachte stelselwijzigingen'. De mogelijkheden van zo'n diploma kunnen namelijk ook leiden tot slechtere prestaties. Het risico is dat leerlingen vakken die ze minder leuk vinden, op een lager niveau gaan doen. "Zij kunnen daarvan de consequenties niet overzien", zegt Onderwijsraadvoorzitter Henriëtte Maassen van den Brink. Daarbij kan meer keuze voor de leerling leiden tot 'eenzijdige keuzes' en 'tot een versmalling van de kennisbasis'.

Meer maatwerk binnen het onderwijs is prima volgens de Onderwijsraad, maar kan ook zonder te tornen aan de wet rond de eindexamens. Die moeten een belangrijk ijkpunt blijven voor de kwaliteit van het Nederlandse onderwijs. "Hoe meer vrijheid scholen hebben, hoe belangrijker ijkpunten als het examen zijn", aldus Maassen van den Brink.

De raad wijst daarbij op het 'civiel effect' van een diploma: vervolgopleidingen en werkgevers weten wat een vmbo-, havo- of vwo-diploma inhoudt. Scholieren leren er over de hele linie op een bepaalde manier en een bepaald niveau denken. "Van leerlingen die het vak economie volgen op vwo-niveau wordt bijvoorbeeld ook verwacht dat zij een abstractievermogen en een vaardigheid in begrijpend lezen hebben op vwo-niveau", schrijft de raad.

Toelatingseisen
Voor de toegankelijkheid van het onderwijs zijn de huidige diploma's volgens de raad cruciaal. Een diploma van één schoolniveau is in Nederland van zoveel waarde dat je daarmee altijd toegang hebt tot een hoger schoolniveau of mbo, hbo of universiteit. Komt er een maatwerkdiploma, dan is het risico dat vervolgopleidingen massaal zelf gaan selecteren of toelatingseisen stellen, omdat ze de waarde van een diploma niet langer goed kunnen beoordelen, aldus de raad.

Bovendien biedt de wet scholen nu al veel ruimte voor maatwerk, stelt de Onderwijsraad. Weliswaar kun je nog niet afzakken naar een lager niveau, maar je kunt al wel in een aantal vakken eindexamen doen op een hoger niveau. Dat leidt alleen niet tot een echt diploma, alleen tot een aantekening op je vmbo- of havo-diploma. Slechts 0,4 procent van de leerlingen doet dat. Redenen hiervoor zijn dat scholen het moeilijk kunnen organiseren en leraren het lastig vinden om op verschillende niveaus met een leerling te werken. "Maar die belemmeringen los je niet op door de normen voor de eindexamens te verruimen", zegt Maassen van den Brink.

Lees vandaag in Trouw het interview met onderwijsraadvoorzitter Henriëtte Maassen van den Brink: 'Maatwerkdiploma is een hype'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden