Ondernemers in Italië sluiten Berlusconi in de armen

AMSTERDAM - Hoe fascistisch is het nieuwe Italië?, vraagt Europa zich angstig af. Maar de Italianen zelf vragen zich vooral af hoe nieuw dat 'nieuwe' Italië eigenlijk is. Dat vanaf Rome naar het zuiden heel wat keurige dames, kleine ambtenaren en familievaders terugverlangen naar Mussolini, dat wisten de Italianen allang. Die Europese bezorgdheid om de neo-fascisten in de Italiaanse regering wordt in Italië zelf in de schaduw gesteld van een heel andere kwestie: Forza Italia. Iedereen vraagt zich af of die politieke beweging van premier Berlusconi nu echt iets geheel nieuws is, of een nieuwe vlag op de aloude modderschuit.

GERBERT VAN LOENEN

Aanwijzingen voor het eerste zijn er zeker, en dan vooral op economisch gebied. De hard-liberale maatregelen waarmee Berlusconi zijn land wil opengooien, de ondernemers vrij baan wil geven en een miljoen banen wil scheppen, zijn in Italië sinds de jaren tien van deze eeuw niet meer gehoord. Openlijk pleiten voor een vrije arbeidsmarkt, voor het terugdringen van de bureaucratie, voor kapitalisme pur-sang: het is allemaal nieuw in Italië. Daar waar vijftig jaar lang het woord 'rechts' taboe was en de oerconservatieve christendemocraten erop stonden 'centrumlinks' genoemd te worden, is het een kleine revolutie als een premier zijn bewondering voor Reagan en Thatcher uitspreekt.

Opeens kunnen er op sociaaleconomisch gebied dan ook dingen, die tientallen jaren niet konden. Eén van de eerste daden van Berlusconi was het wettelijk mogelijk maken van deeltijdwerk en uitzendwerk. Het lijkt een kleinigheid, maar in het verstarde Italië van vóór Berlusconi was dat bij de wet verboden.

Voor ondernemend Italië zijn er geen twijfels meer: Berlusconi is hun held. Toen de ondernemer-politicus eind vorige week sprak op een congres van ondernemersverbond Confindustria, werd hij binnengehaald als een bevrijder. Luigi Abete, de president van Confindustria, steunde zo enthousiast de regeringsplannen, dat premier Berlusconi opmerkte dat Abetes redevoering gewoon bestond uit het voorlezen van het regeringsprogramma.

“De rol van het bedrijfsleven wordt eindelijk geherwaardeerd, en dat is een belangrijk novum voor het welzijn van ons land”, aldus Giorgio Fossa, vice-president van Confindustria.

Maar er zijn evengoed tekenen die erop wijzen dat er in Italië helemaal niet zo veel is veranderd met de komst van Berlusconi. Zo besloot zijn regering vrijdag om het decreet tegen corruptie bij de openbare aanbestedingen in te trekken. Daarmee is één van de belangrijkste daden van de vorige regering, het noodkabinet van premier Ciampi, ongedaan gemaakt. De aanbesteding van openbare werken is bij uitstek het terrein waar politici smeergeld kunnen eisen en waar ondernemers zich kunnen verrijken door de aanneemsom kunstmatig te verhogen. De vorige regering kondigde daarom een nieuwe wet op de aanbestedingen aan, en tot die tijd werden veel geplande openbare werken aan strenge regels onderworpen of zelfs opgeschort. Dit decreet leidde echter tot een enorme leegloop in de bouw, en bedreigde daarmee 350 000 banen, zo rechtvaardigde de nieuwe minister van openbare werken, Roberto Radice, dit weekeinde de intrekking van het decreet. En de nieuwe wet die moet verzekeren dat de opdrachten voor openbare werken - scholen, wegen, spoorlijnen - op een eerlijke wijze worden verstrekt, die komt er heus wel, aldus Radice. Maar zijn voorganger, ex-minister Merloni, reageerde woedend. “Het wilde westen van de aanbestedingen keert terug”, zei hij in de linkse krant La Repubblica.

Voorbeelden van wat nu allemaal weer mag als de overheid een order te vergeven heeft: de staat mag weer onderhandelen met één onderneming, zonder dat alle concurrenten weten dat er een order te vergeven is; de aannemer mag weer tijdens de bouw de prijs verhogen; de regel dat de opdracht gaat naar de onderneming die de laagste offerte heeft ingediend, vervalt, en de overheidsinstelling die toezicht zou gaan houden op de aanbestedingen, wordt opgeheven.

Met de intrekking van het decreet maakt de regering van Berlusconi een nieuwe miljardenstroom los ter waarde van omgerekend 97 miljard gulden, zo becijfert La Repubblica. Dat is het bedrag aan geplande, maar door de regering-Ciampi 'bevroren' openbare werken, die voor de komende jaren op stapel staan.

Daaronder projecten die in het verleden maar al te vaak te duur uitvielen doordat de aanneemsom met flinke smeergelden werd verhoogd, zoals de investeringen van de spoorwegmaatschappij FS en de bouw van ziekenhuizen.

Maar minister Radice stelt de critici gerust. Van een terugkeer naar Tangentopoli, het Italië waar het overheidsbestuur draaide op smeergeld, is geen sprake, “want het land is erg veranderd”. Dat laatste vragen de critici zich nu juist af.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden