Ondernemer in cultuur

interview | Na een half jaar verbouwen heropent directeur Emily Ansenk vandaag de Kunsthal Rotterdam. Niet alleen het interieur is vernieuwd, ook de financiering.

Kom op je mooiste hakken naar de Kunsthal!' Maar is het nou wel verstandig om vandaag op hakken naar het openingsfeest van de Kunsthal te gaan? Of zijn de metalen roosters, berucht bij hooggehakte vrouwen, verdwenen bij de verbouwing?

Emily Ansenk schiet in de lach. De directeur van de Kunsthal weet als hakkendraagster hoe het is om weg te zakken in de gaten van de 'wildroosters' in een van de tentoonstellingsruimtes. Toen de Kunsthal zes maanden geleden dicht ging voor een verbouwing, stond deze vloer hoog op haar verlanglijst van zaken die veranderd moesten worden. Maar laat dat nou een van de weinige dingen zijn die niet aangepakt zijn. Het was de bedoeling om er glasplaten over te leggen, vertelt ze. Maar die bleken niet bestand tegen de kleine vorkheftrucks die worden gebruikt om tentoonstellingen in te richten. Er is nog geopperd om de gaten in de roosters op te vullen met epoxy, maar dat was te duur. "We moesten omwille van het budget keuzes maken, daarom hebben we het maar zo gelaten."

Ach, zo erg is dat toch ook niet, zegt ze. Die roosters horen nu eenmaal bij dit beroemde gebouw van architect Rem Koolhaas. Is er tenminste nog één ding om over te mopperen. Want alle andere knelpunten, waaronder de bij rolstoelers beruchte entree halverwege de hellingbaan, zijn wel aangepakt. "Door de verbouwing is het gebouw toegankelijker geworden, flexibeler en duurzamer", vat ze de verbeteringen samen.

Een half jaar was de Kunsthal gesloten wegens een verbouwing. Vandaag wordt de heropening gevierd met een housewarming. En de uitnodiging om je mooiste hakken aan te doen, is niet bedoeld om vrouwen meteen maar weer te confronteren met die vermaledijde wildroosters, maar een knipoog naar één van de openingstentoonstellingen: S.H.O.E.S. Over hoge hakken en echte liefde. Ruim 450 schoenen zijn daar te zien, van Victoriaanse laarzen en pumps tot de meest futuristische creaties van bekende ontwerpers als André Perugia, Christian Louboutin en Jan Jansen.

Na een rotjaar is het tijd voor een feestje?

Ansenk kijkt verbaasd. "Rotjaar? 2013 was een jaar vol hoogtepunten. We hebben eerst ons 20-jarig bestaan gevierd en daarna kwam de succesvolle tentoonstelling The Fashion World of Jean Paul Gaultier. We gingen 2 juni dicht, maar in dat halve jaar hebben we 189.000 bezoekers getrokken, meer dan anders in een heel jaar."

En de kunstroof dan, in oktober 2012, waarbij zeven kostbare schilderijen uit de collectie van de Triton Foundation van de familie Cordia werden gestolen, die waarschijnlijk verloren zijn gegaan. IJlde die niet na?

"In de media is daar vorig jaar nog heel veel over geschreven, maar hier hebben we ons gericht op de dingen die komen gingen. Natuurlijk zijn we er ongelooflijk ziek en aangeslagen van geweest. Maar een dag na de roof zijn we weer opengegaan, omdat we verder moesten. Dat wilde de familie Cordia ook. We zijn hier niet zielig gaan zitten huilen."

Wat heeft die roof persoonlijk met u gedaan? U kreeg harde kritiek dat u de zaken niet op orde had. De inbrekers konden wel erg gemakkelijk binnenkomen.

"Als de vraag luidt of ik er trauma's aan heb overgehouden, nee, zo zit ik niet in elkaar. Op de vraag of ik overwogen heb op te stappen, is het antwoord nee. En die kritiek heb ik van me af laten glijden. Er is van alles gesuggereerd in de media, maar men weet niet hoe het werkelijk in elkaar zit. En de inbrekers zijn wel snel gepakt, mede dank zij onze beveiligingscamera's."

De verbouwing was al gepland voor de kunstroof, maar heeft de inbraak geleid tot extra aanpassingen?

"Iedereen kan zien dat er voor de glaswand aan de kant van het park grote zwerfkeien zijn neergelegd, om een ramkraak te voorkomen. Ook de glaswand bij de Westzeedijk is beveiligd met metalen roosters. Over de beveiliging ga ik verder niets zeggen, maar daar is nog eens goed naar gekeken. We hebben er voor de zekerheid experts bij gehaald, het hoofd beveiliging van het Rijksmuseum en van het Van Gogh Museum. Wij voldoen aan hun hoge standaard en aan die van de verzekeraar."

De Kunsthal heeft geen eigen collectie. Is het na de roof lastiger geworden om bruiklenen te krijgen van andere musea en particuliere verzamelaars?

"Totaal niet. We hebben na de roof alleen maar steunbetuigingen gekregen."

Hoeveel kostte de verbouwing en hoe gaat u dat betalen?

"We zijn binnen het budget van 6,3 miljoen euro gebleven. De gemeente Rotterdam betaalt 4,7 miljoen euro, waarvan ze 2 miljoen hebben gestoken in het aanpakken van het groot onderhoud en het energiezuiniger maken van het gebouw. De functionele aanpassingen aan het gebouw betalen we terug via een huurverhoging. De resterende 1,6 miljoen euro komt van een consortium van drie bedrijven: het energiebedrijf Eneco, bouwbedrijf Dura Vermeer en installatiebedrijf Roodenburg. Die lening betalen we in vijftien jaar terug, omdat we straks 25 procent besparen op de energiekosten. Deze bedrijven nemen ook de exploitatie over. Ze doen alle reparaties, het onderhoud en het schoonmaken. Dit is een nieuwe financieringsconstructie in de culturele wereld. Op dit punt is de Kunsthal ook weer een voorloper. We hebben hier altijd voor een groot deel zelf het geld moeten verdienen, omdat we geen officieel museum zijn. Van musea wordt tegenwoordig verwacht dat ze 17,5 procent van de begroting zelf binnenhalen. De Kunsthal zit al jaren op 55 procent. Dat blijft zo. Na de verbouwing verwacht ik extra bezoekers door het instellen van de Museumkaart, uit verhuur van het auditorium en door extra activiteiten te organiseren rond de tentoonstellingen. We gaan uit van 180.000 bezoekers per jaar, een groei van 15 procent. Ook kunnen we meer geld verdienen met de winkel, die verplaatst is naar het café. Daar is nu ook de ingang en niet meer halverwege de hellingbaan. Doordat de entree is verplaatst, kunnen we ook het auditorium beter verhuren, omdat de bezoekers er nu niet meer doorheen hoeven te lopen om in de expositiezalen te komen. Rem Koolhaas heeft zelf alle verbeteringen voorgesteld."

Zoals u nu praat, klinkt u niet als een museumdirecteur maar als een ondernemer.

"Dat ben ik ook. Ik vind het heerlijk dat de Kunsthal door deze verbouwing meer mogelijkheden krijgt en nog flexibeler te gebruiken is."

Tot 2008 was Ansenk directeur van het Scheringa Museum. Anderhalf jaar na haar vertrek naar de Kunsthal stortte het imperium van bankier Dirk Scheringa in. Het museum dat in aanbouw was voor de collectie realistische kunst, die Ansenk samen met Dirk en Baukje Scheringa had opgebouwd, staat nu als een ruïne in Opmeer. De kunstcollectie is geveild en uiteengevallen. Het Nederlandse deel bleef wel intact: de schatrijke zakenman Hans Melchers kocht de 1200 werken. Hij laat er een nieuw museum voor bouwen in het voormalige gemeentehuis van Gorssel. Het museum gaat in het voorjaar van 2015 open. Ook komt er een dependance in het kasteel Ruurlo met kunstwerken van Carel Willink.

Mist u dat hier niet? Het kopen van kunst en het beheren van een collectie?

"Ik wist waar ik aan begon toen ik Wim Pijbes (directeur van het Rijksmuseum in Amsterdam, red.) hier opvolgde. Dat het iets heel anders is om een kunsthal zonder eigen collectie te runnen dan een museum."

Maar zou u dat over een tijdje wel weer willen? Zou het nieuwe museum dat kunstverzamelaar Joop van Caldenborgh laat bouwen in Wassenaar, niet de gedroomde baan zijn na de Kunsthal?

"Daar ben ik nu helemaal niet mee bezig. Ik heb echt mijn draai gevonden in Rotterdam. Het is een heerlijke stad om te wonen en te werken. Bovendien zie ik nog zoveel mogelijkheden om de Kunsthal verder te ontwikkelen. Er is door de verbouwing een enorme energiestroom vrijgekomen. Maar dat ik ooit ergens anders ga werken en dat het dan een museum wordt met een eigen collectie, sluit ik niet uit. Maar dat is nu niet aan de orde."

De Kunsthal is geen officieel museum, maar gaat nu toch meedoen met de Museumkaart.

"We zijn niet de eerste instelling zonder eigen collectie die meedoet met de Museumkaart. De Hermitage in Amsterdam ging ons al voor. De Museumkaart zal ons extra bezoekers opleveren. Met het oog daarop ben ik vrijwilligers gaan werven als publieksmedewerker. We zijn hier met te weinig vaste mensen om dat zelf allemaal te kunnen opvangen. De Kunsthal wordt gerund met slechts 23 fte's. En dan tel ik de caissières en technici mee."

De cijfers, groeiverwachtingen en financieringsconstructies rollen over de tafel. Maakt u nog wel eens een tentoonstelling?

"Nee, dat komt er niet meer van. Ik ga nog wel op galeriebezoek, praat met kunstenaars en schrijf ook nog wel over kunst. Ik bemoei me uiteraard ook met de tentoonstellingen, maar maken doe ik ze niet meer."

De Kunsthal heropent met een breed aanbod aan tentoonstellingen (zie boven). Later dit jaar volgt onder meer een expositie over James Bond.

U doet er alles aan om ook mensen te lokken die zelden of nooit naar een museum gaan. Maar waarom doet de Kunsthal dan niet meer mee aan een laagdrempelig evenement als de Museumnacht?

"De beslissing om dit jaar niet mee te doen, viel ons zwaar. Museum Boijmans Van Beuningen doet ook niet mee, om dezelfde reden. Het kost te veel geld. Om de grote toeloop aan te kunnen, moeten we veel extra mensen inhuren voor de beveiliging. Vorig jaar hebben we vanwege de drukte de expositie van Gaultier dicht moeten gooien. Het was niet verantwoord met het oog op de kwetsbare stukken die daar stonden opgesteld. Het gros van de 15.000 deelnemers aan de Museumnacht komt naar Boijmans en naar ons, respectievelijk 13.000 en 7.800. Maar van die kleine 8000 bezoekers zijn er uiteindelijk maar 113 teruggekomen om alsnog de expositie over Gaultier te bekijken. Dat is heel weinig afgezet tegen de hoge kosten. De festiviteiten rond de heropening kosten ons ook geld. Misschien moeten we volgend jaar voor de Museumnacht een ander verdienmodel verzinnen met bijvoorbeeld deelkaarten, zodat we een deel van de kosten terug kunnen verdienen. We gaan na de heropening daarover in gesprek."

Na het interview geeft Ansenk in hoog tempo een rondleiding door het gebouw dat bijna klaar is. Op haar hakken marcheert ze tussen de bouwmaterialen en bouwvakkers door. Alleen op de steile hellingbaan mindert ze even vaart. En de roostervloer laat ze buiten de route.

Vijf exposities als begin

De Kunsthal opent met de volgende exposities, die vandaag van 14 tot 19 uur gratis toegankelijk zijn:

S.H.O.E.S. Over hoge hakken en echte liefde, met 450 schoenontwerpen

Marimekko, design for a happy life, het icoon van Fins design met outfits van onder meer Jackie Kennedy

Forever Young, foto's van Martijn van de Griendt over jongerencultuur

This is not Africa, this is us. Kudzanai Chiurai.

Patience, Stefan Hoffmann.

Vanaf 5 februari is De Tweede Wereldoorlog in 100 voorwerpen te zien.

Van economie naar kunst
Emily Ansenk werd op 9 mei 1970 geboren in Amsterdam. Na het gymnasium in Hilversum studeerde ze een jaar aan de Université de Droit d'Economie et des Sciences in Aix-Marseille. Van 1989 tot 1995 studeerde ze kunstgeschiedenis aan de Universiteit van Utrecht. Ze liep stage bij de afdeling Kunstzaken van ING. In 1996 vroeg bankier Dirk Scheringa haar om directeur te worden van het Frisia Museum in Spanbroek (later het Scheringa Museum voor realistische kunst). Ansenk bouwde samen met Dirk en Baukje Scheringa een imposante kunstcollectie op. Daarvoor werd een nieuw museum gebouwd in Opmeer. In 2008 vertrok Ansenk naar Rotterdam om directeur van de Kunsthal te worden. Het Scheringa Museum is niet meer afgebouwd door de val van het imperium van Scheringa.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden