Onderhoudende parabel mist innerlijke nuance

Mustafa Duygulu, Lizzy Timmers, Tom Struyf, Bert Luppes, Marlies Heuer in 'Huis van de stilte'. (Trouw)Beeld Ben van Duin

’Het huis van de stilte’ (naar gelijknamige roman van Orhan Pamuk) door Onafhankelijk Toneel o.r.v. Mirjam Koen in eigen huis t/m 13-3 + 27/28-3; tournee t/m 1-5; inl.: 010-4769029 of www.ot-rotterdam.nl

Drie generaties op zoek naar de zin van hun leven, drie generaties botsend op het kruispunt van traditie en modernisme, drie generaties op het breukvlak van Oost en West. In ’Het huis van de stilte’ (‘Sessiz Ev’, 1983) heeft de Turkse schrijver Orhan Pamuk de politieke spanningen die inherent zijn aan de positie van Turkije tussen Azië en Europa vertaald naar de onderlinge verhoudingen binnen een familie en die van een kleine, nu en dan door westerse toeristen gefrequenteerde badplaats.

Het is zomer 1980 en de (zoveelste) militaire staatsgreep is aanstaande. Overal broeit het. Enerzijds probeert de jeugd zich aan kleinsteedse verveling te ontworstelen, anderzijds laat een angstige middenstand zich door fanate nationalisten knevelen. In het huis schermt grootmoeder Fatma zich strikt af van de buitenwereld, terwijl haar kleinkinderen juist driftig zoeken naar een ontsnapping uit die benauwdheid. Tussendoor scharrelt de altijd loyale bediende Recep, een door maar weinigen gerespecteerde dwerg.

In het boek wordt het verhaal verteld vanuit de per hoofdstuk wisselende perspectieven van verschillende personen en ontstaat langzamerhand een beklemmend totaalbeeld. In de toneelbewerking beogen bewerkster Janine Brogt en regisseuse Mirjam Koen eenzelfde effect. Met welgekozen details en zinsneden worden haarscherp situaties en relaties geschetst. Zo klinkt er in het voortdurende „wat doet’ie nou, die akelige dwerg” van Fatma zowel heerszucht als vrees door. En Receps „zij kende alleen haar eigen kast als verstopplek” zegt veel over beider plek in het huishouden.

Veelzeggend is ook hoe de hang naar een groots en meeslepend leven wordt verbeeld in een scène waar de jongeren een snedige dialoog voeren via een razendsnel van hand tot hand doorgegeven microfoon. Het decor met het uit eerdere producties bekende huisje op palen en een reusachtige autoposter, merk Anadol, wijst intussen fijntjes op het verband tussen grote en kleine conflicten.

Alles heeft met alles te maken, al hebben de betrokkenen ter plekke dat nooit in de gaten. Maar belichting, geluidstechniek en muziek, die een geraffineerd onderscheid maken tussen directe en indirecte uitspraken, tussen monologues intérieurs en gedachte herinneringen, geven het publiek ongemerkt die informatie, die het boven de personages kan laten zweven. Niks mooier dan dat, als de hoofdrollen bovendien nog worden vertolkt door prachtacteurs als Marlies Heuer en Bert Luppes in een expressieve combinatie met spelers van Turkse afkomst.

’Het huis van de stilte’ is, kortom, een visueel en muzikaal met veel liefde en zorg gemaakte, zeer onderhoudende toneelparabel. En toch mist er iets. Het blijft wat aan de oppervlakte hangen. Ik vrees dat een roman, die qua stijl en betekenis aanhangt tegen een ’Honderd jaar eenzaamheid’ van García Márques, zoveel tussen-de-regels-door-informatie biedt, die moeilijk naar toneel is te transformeren. Zonder de innerlijke nuances in de visie van de afzonderlijke ik-figuren rest een schematische kijk op de gebeurtenissen. Onderhoudend, maar niet meeslepend.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden