Boekrecensie

‘Onderdak’ is een intens verhaal over een vrouw voor wie het leven een last is

Elisabeth van Nimwegen Beeld Wim Kluvers
Elisabeth van NimwegenBeeld Wim Kluvers

Voor de tweede roman van Elisabeth van Nimwegen (1976), ‘Onderdak’, moet je wel even gaan zitten want het is een intens, veeleisend verhaal. Ze beschrijft het malende brein met grote precisie en empathie.

Andrea, 43 jaar, leuke man, twee lieve kinderen, wil uit haar dagelijks leven verdwijnen. In plaats van naar het congres in Helsinki te gaan verbergt ze zich in het geniep in een slaapzak op de zolder van haar eigen huis en overdenkt haar leven. En niet zo’n beetje ook. We hebben hier te maken met een hoog-sensitief wezen dat gebukt gaat onder alle mogelijke gewaarwordingen en emoties, onder alles wat ze ziet en voelt: “Het is een wonderlijk schouwspel, de dingen die ik zie als ik in het donker van mijn gesloten ogen kijk. Er drijven bolletjes, strengetjes, en amorfe figuren voorbij in een bolvormig zwart, dat eigenlijk geen zwart is maar meer een korrelig antraciet.”

Het leven als last

Te beginnen met het beeld achter haar gesloten ogen probeert ze onder het motto ‘mijn hoofd is van mij en alleen van mij’ greep op haar hele leven te krijgen. Op het leven met haar gezin, op sociale contacten, op haar herinneringen, haar gedachtewereld. Haar gevoeligheid voor alles, gebaren, geuren, stoffen maakt het er niet makkelijker op, de clichés van het dagelijks leven drukken zwaar op haar: “Ik ploeg mezelf dag na dag door de week: opstaan, ontbijten, kinderen naar school en de opvang brengen, werken, kinderen ophalen, koken, eten, kinderen naar bed, tv kijken, wasje draaien en opruimen, werk voor de volgende dag voorbereiden en naar bed. In het weekend ben je vrij en kun je eindelijk ontspannen. Maar daar ligt ook een parcours, nog veel verraderlijker en grilliger, dat van de sociale agenda, zwaar beïnvloed door de wetten van de wederkerigheid.”

Het leven is kortom een last voor haar maar hoe komt dat? Is het haar zwaarmoedige, neurotische aard of is er iets gebeurd? De lezer krijgt vaag het gevoel dat een recente abortus haar depressie heeft veroorzaakt of verergerd maar omdat we vrijwel geheel in haar getormenteerde hoofd blijven zitten krijgen we daarover geen uitsluitsel. De aanwezigheid van een zelfverzekerde, energieke echtgenoot Tjibbe doet er ook geen goed aan, je merkt zelfs dat ze van hem af wil vanwege z’n onverdraaglijke optimisme en daadkracht.

Tussen haar verzenuwde innerlijke bespiegelingen door probeert ze voor thuis de schijn op te houden dat ze in Helsinki op het congres is en voor de collega’s in Helsinki dat ze thuis met zware griep in bed ligt. Tenslotte breken haar leugens haar op maar dan heb je voor je gevoel al uren rondgedwaald in een zwaar, somptueus brein dat een enorme innerlijke leegte ervaart: “Pas als ik er ben, begrijp ik het. Het is juist de afwezigheid van iets. Een grote leegte in mijn diepste kern, waarin alles wat ik wil bestendigen verdwijnt. Dit is het. In mijn wezen zit een gat, zo groot dat ik me afvraag hoe ik zo lang heb kunnen functioneren in mijn leven.”

null Beeld

Een vrouw in crisis

Van Nimwegen beschrijft het innerlijk van Andrea met grote precisie en empathie maar ook zo dat je er soms genoeg van krijgt en deze hoofdpersoon precies ontvangt wat ze zozeer vreest: onbegrip en ongeduld, zoals ze dat ook krijgt van haar Tjibbe, de heldere oogarts met de vrouw die gedurig achter haar oogbollen kijkt. Dit is kortom een roman over een vrouw in crisis: iedereen zal er iets in herkennen maar het is tegelijkertijd een benauwende, claustrofobische ervaring om zo in dit depressieve, malende hoofd af te dalen.

Anderzijds voelt Andrea’s inzinking ook als een rol die ze speelt, en dat geeft er enige lucht, ontsnappingsmogelijkheid aan. Ergens aan het eind valt het begrip ‘method acting’, de acteertechniek waarbij spelers van hun eigen ervaringen gebruik maken om een karakter zo waarachtig mogelijk weer te geven. Het zou me niet verbazen als ook de gedachtewereld van Andrea voor Elisabeth van Nimwegen, actrice van beroep, een vorm van ‘method acting’ is: zeer ingeleefd, onontkoombaar authentiek maar toch een rol! Dat vermoeden geeft dit boek een extra dimensie: hoe echt ook, het blijft fictie. Als aan het slot Tjibbe de verontruste instantie is geworden terwijl Andrea min of meer opgewekt ‘Here comes the sun’ van de Beatles zingt weet je dat de rollen weer zijn omgedraaid.

Oordeel: empathisch gedetailleerd verslag wekt ook enig ongeduld.

Elisabeth van Nimwegen, Onderdak (Van Oorschot); 208 blz. € 18,99

In ons dossier boekrecensies vindt u een overzicht van de besprekingen van pas verschenen fictie, non-fictie, jeugdliteratuur en thrillers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden