Onder Lilians rode kimono

Koningin van de lesbische roman evoceert de jaren twintig

In vijf van de zes historische romans die de Britse Sarah Waters tot nu toe schreef, staan lesbische relaties centraal. Zo wil ze de liefde tussen vrouwen, waarover nooit geschreven mocht worden, alsnog een plaats geven in de literatuur.

Het leidt in haar geval tot smakelijke pastiches op de literatuur van weleer, van de victoraanse tijd of van de oorlogsjaren, met dit verschil dat lesbische personages daarin rijk vertegenwoordigd zijn.

Haar nieuwe roman speelt in de jaren twintig, in een grote Londense upperclassvilla, nog slechts bewoond door mevrouw Wray en haar dochter Francis, een 26-jarige die nooit aan de man gekomen is. Mevrouws twee zonen zijn in de oorlog omgekomen, vader is overleden en blijkt slechts schulden te hebben nagelaten. Moeder houdt voor de buurt de schijn op dat alles in orde is en steekt in het huishouden geen vinger uit, terwijl Frances redt wat er te redden valt. In haar eentje vervult ze alle taken die vroeger door het personeel werden gedaan. Ook gaat ze op zoek naar huurders, eufemistisch 'huisgenoten' genoemd, voor de bovenverdieping van de villa.

Al snel dienen Leonard en Lilian zich aan, een jong stel uit een lager milieu. Hun komst vult de villa met harde muziek, felle kleuren en luidruchtige gasten, wat de nodige ontreddering teweegbrengt bij de keurige moeder en dochter Wray.

Wanneer Frances een verhouding met Lilian begint, ontspoort de situatie snel en dient de belangrijkste vraag van de roman zich aan: over hoeveel lijken ga je om een kans op persoonlijk geluk te grijpen? Opnieuw snijdt Waters zo de thema's aan die we uit haar vorig werk kennen: schuld en schaamte, klassenverschil en verborgen, gepassioneerde lesbische liefde. Maar 'De huisgenoten' is behalve een sexy roman ook vrij bloederig uitgevallen.

In het personage van Frances overtreft Waters zichzelf, zo gelaagd heeft ze deze complexe persoonlijkheid opgebouwd. Enerzijds is Frances een moderne vrouw, een feministe die zich uitspreekt voor vrouwenkiesrecht, die uit demonstreren gaat, die haar bekrompen vader openlijk heeft uitgedaagd en die bijna durft uit te komen voor haar seksuele voorkeur. Anderzijds zit ze muurvast in het huiselijk bestaan, in het keurslijf van haar klasse.

Dat ze op het keerpunt in haar leven uit plichtsbesef voor haar moeder en niet voor haar toenmalige vriendin heeft gekozen, breekt haar nog dagelijks op. Verstikkend en deprimerend hangt deze keuze overal boven het verhaal: "Ze lunchten - met kaas gegratineerde bloemkool - waarna ze in de salon gingen zitten. Mevrouw Wray maakte aantekeningen voor een nieuwsbrief van de parochie. Frances werkte zich met The Times op de stoelleuning door een mand verstelwerk heen."

Hoeveel troostelozer kan een middag zijn? En hoeveel erger is zo'n leven niet in de wetenschap dat alles anders had kunnen zijn?

Lilian komt als personage minder goed uit de verf. Hoewel zij met haar rode kimono, Turkse sloffen en tamboerijn zowel iets exotisch als iets ordinairs heeft, wordt nergens duidelijk waarom deze toch zo duidelijk heteroseksuele, conservatieve huisvrouw ineens op Frances valt. Je gelooft amper dat het te maken kan hebben met haar op te jonge leeftijd gesloten huwelijk en de aandacht die Frances aan haar schenkt.

Jammer is dat Waters de plank af en toe misslaat met haar beeldspraak en symboliek. Als Leonard over de grote komkommers in zijn vaders tuin begint en aan Frances vraagt "Ooit komkommers overwogen, juffrouw Wray? Om ze te telen, bedoel ik?", is dat niet meer serieus te nemen. Ook het verval van de villa, het feit dat het Frances niet meer lukt alles schoon te houden en te repareren, loopt te opzichtig parallel met haar emotionele verval.

Maar al laat Waters een paar steken vallen, een smeuïg verhaal is dit zeker, en als historische roman is 'De huisgenoten' geslaagd. Het naoorlogse Londen van 1922 komt helemaal tot leven, met de onveiligheid op straat en de bedelende veteranen die overal rondhangen. Met alle doden die nog steeds betreurd worden, hoewel de scherpe kantjes van het verdriet afgesleten zijn.

Hier en daar weet Waters, verrassend genoeg, zelfs heimwee te laten doorklinken naar de oorlogstijd, toen iedereen nog idealen had en er een gezamenlijke strijd werd gevoerd, toen alle ontreddering nog een doel leek te hebben.

Sarah Waters: De huisgenoten. (The Paying Guests) Vertaald door Nico Groen, Sjaak de Jong en Marijke Versluys. Nijgh & Van Ditmar; 560 blz. euro 22,50

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden