Trumpland

Onder Donald Trump gaat het gaslicht langzaam uit

Donald Trump en zijn adviseur Kellyanne Conway.Beeld anp

In een nieuwe wereld heb je nieuwe woorden nodig. Of krijgen oude woorden een nieuw verfje. In de fundamenteel verbouwde Amerikaanse politiek hoor je al een paar maanden - ongeveer zo lang als Donald Trump de macht aan het veroveren was - de term voorbij komen. De Chronicle of Higher Education koos het als een van de 'veelbelovende woorden van 2016', en dat kan goed kloppen. Nu Trump president is, noemt bijvoorbeeld columnist Frida Ghitis van de Miami Herald hem de gaslighter in chief.

De oppergasaansteker? Juist niet, zo blijkt uit de geschiedenis van dat woord, zoals bijvoorbeeld uitgezocht door Vox. Het blijkt te zijn geïnspireerd door de plot van een toneelstuk uit 1938, die weer werd gebruikt voor een film in 1944. Gaslight (regie George Cukor) gaat over een vrouw (Ingrid Bergman) die trouwt met iemand (Charles Boyer) die het niet goed met haar voor heeft. Ze merkt wel dat er iets aan de hand is - ze hoort voetstappen in het huis, en de gaslampen branden soms minder fel. Maar door stijf en strak vol te houden dat er niets te merken valt, overtuigt hij haar ervan dat ze zich dat verbeeldt.

Dat is sindsdien een uitdrukking geworden: iemand 'gaslighten' betekent: overtuigend en consequent tegen iemand liegen, zodat die aan zijn eigen geestelijke gezondheid gaat twijfelen.

Trump

De Chronical of Higher Education zocht uit dat het woord in de New York Times sinds juni 2016 twintig keer zo frequent in de krant stond als in de jaren daarvoor. En dat is niet verwonderlijk: het gaslighting is standaard voor Donald Trump en zijn medewerkers. Ook in de inhuldigingstoespraak van Trump gebeurde dat weer: hij noemde de misdaad als een van de grootste problemen van de VS, terwijl die al jaren gestaag daalt.

Nu zou je zeggen dat die ontkenningen in het internettijdperk niet echt gaslighting kunnen zijn. Je kunt die cijfers immers snel controleren. En als Trump ontkent dat hij een verslaggever met een handicap spottend heeft nagedaan, dan kun je dat gewoon nog een keer gaan bekijken, en je maag in een knoop voelen komen dat zo iemand nu president is.

Maar dan komt het hogere 'gaslighten' om de hoek kijken: een vloed van argumenten waarom je niet ziet wat je denkt dat je ziet, of dat het in elk geval een heel redelijke reactie was op iets verschrikkelijks wat de politieke tegenstanders of de media hebben gezegd. Zie de verdediging door Trumps adviseur Kellyanne Conway's in die kwestie in januari, toen Meryl Streep de wereld er weer eens aan herinnerd had.

Alternatieve feiten

Zondag gaf Conway in het NBC-programma Meet The Press ook weer een mooi staaltje gaslighting weg. Je zou haast medelijden krijgen met haar interviewer Chuck Todd, die blijft vragen waarom Donald Trump, en zijn woordvoerder Sean Spicer onzin verkochten over zijn toeschouwersaantallen, maar nauwelijks vat krijgt op haar woordenstroom. Uiteindelijk zal Todd echter toch wel blij zijn met het interview, omdat Conway opmerkte dat het hier niet ging om onwaarheden, maar om 'alternatieve feiten'. Die twee woorden maakten van Meet the Press dé uitzending van de dag.

En terecht. Het is een mooi, innerlijk tegenstrijdig paar dat goed aangeeft hoe de publiciteitsmachine van Trump tegen de wereld aankijkt. En samen zijn die twee woorden minstens zo veel belovend als gaslighting. Verwerk ze in een nieuwsbericht over Trump, breng ze te berde in een tv-interview, en het licht brandt toch weer wat feller.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden