monumentale bomen

Onder deze linde gaan verkeringen aan en uit

De Gebodenlinde van HilvarenbeekBeeld Werry Crone

In iedere provincie staan markante bomen, die iedereen kent. Achter deze oude kolossen zit vaak een bijzonder verhaal. Trouw spreekt met de verzorgers van twaalf oude bomen in twaalf provincies. Vandaag de Gebodenlinde van Hilvarenbeek.

Kom niet aan de Gebodenlinde van Hilvarenbeek, zegt Kees Cattenstart. “We koesteren ’m. Het is de trots van ons dorp. Onder die boom roddelen de oudjes met elkaar, worden afspraakjes gemaakt, gaan verkeringen aan en uit. Die boom is het middelpunt van het dorp.’’

Zes jaar geleden vergat de bestuurder van een vrachtwagen op de Vrijthof, dorpsplein van Hilvarenbeek, de kraan van zijn laadbak te laten zakken voordat hij ging rijden. De kraan klapte tegen een vuistdikke tak van de oude linde. De tak brak krakend af. “Het dorp was te klein. Alsof er een moord was gepleegd’’, vertelt Cattenstart, groenbeheerder van de ­gemeente Hilvarenbeek.

De gesneuvelde tak is kort na het onfortuinlijke incident verzaagd in honderden dunne schijfjes. Die plakjes konden de Bekenaren kopen voor 2,50 euro per stuk, inclusief een oorkonde waarop stond dat het stukje hout origineel afkomstig was van de gebodenlinde. Cattenstart, grijnzend: “Ik geloof dat ieder gezin in Hilvarenbeek zo’n schijfje thuis heeft liggen.’’

Duizendjarig

De Vrijthof is hét centrale punt van het dorp. De kermis, het muziekfestival, de avondvierdaagse, elk evenement begint en eindigt op dit plein van gras met een markante kerktoren, een muziekkoepel én een heel oude linde. Het is één van de best bewaard gebleven pleinen van Noord-Brabant.

Onder de Gebodenboom werd ooit recht gesproken, vandaar die naam. De Heer van Hilvarenbeek maakte vanaf een katheder onder de linde zijn verordeningen bekend aan de bevolking. Er staan twee lindes op de Vrijthof, want de traditie wil dat een jongere linde moest worden geplant om de oude eventueel te kunnen vervangen. De jonge linde op het plein dateert uit 1923.

De Gebodenlinde wordt ook wel ‘duizend­jarige linde’ genoemd, een naam die aan meerdere stokoude linden is gegund. Maar die duizend jaar moeten niet heel serieus worden ­genomen. In Achterberg bij Rhenen staat ook zo’n duizendjarige linde, die in werkelijkheid niet veel ouder kan zijn dan 500 jaar.

De tekst loopt door onder de afbeelding

Nederland, Hilvarenbeek, 29 juni 2017. Lindeboom met standbeeld van Anton van Duinkerken. Foto: Werry CroneBeeld Werry Crone

Franse soldaten

De linde van Hilvarenbeek is een stuk jonger, de boom moet rond 1676 zijn geplant, hoewel er ook over dat jaartal discussie is. Jan van ­Helvoirt, heemkundige uit het naburige dorp Esbeek, heeft zich in de geschiedenis van de Gebodenlinde verdiept. Hij vond in de archieven van Hilvarenbeek aanwijzingen dat rondtrekkende Franse soldaten de linde uit 1676 hebben omgehakt. Dat zou zijn gebeurd in het jaar 1702.

Van Helvoirt las in een oud Resolutieboek van Hilvarenbeek het volgende: ‘Synde goetgevonden en verstaen de linde-boom op de gemeyn plaetse, alhier afgehouden ten tijde tregiment dragonders van alhier opt kerkhof logeerde, weer in te planten.’ Als er toen in het jaar 1702 een nieuwe linde is geplant, dan scheelt dat toch 26 jaar met 1676, het jaar waarin deze linde volgens anderen zou zijn geplant. 

Van Helvoirt: “Ik kan het natuurlijk niet bewijzen, maar uit dat document valt af te leiden dat de Fransen op de Vrijthof destijds bomen hebben gekapt.’’ Dat er rond 1676 een linde was geplant op het plein is vanuit de historie wel verklaarbaar, zegt Van Helvoirt. “Twee jaar daarvoor, in augustus 1674, is er een verwoestende storm over Nederland getrokken, die enorme schade heeft aangericht in heel het land. Zo werd het middenschip van de Domkerk in Utrecht weggevaagd en op de Wallen van Amsterdam zijn toen 26 molens omver geblazen. Het is goed mogelijk dat op de Vrijthof door die geweldige storm bomen zijn omgewaaid en dat er twee jaar later in 1676 een nieuwe linde is geplant. Maar ik denk dus dat die jonge linde vervolgens door de Fransen is omgehakt.’’

Voor de Bekenaren maakt het niks uit. Ze houden van hun linde. Breeduit, fier rechtop, staat de eeuwenoude kolos te pronken op de Vrijthof. Eromheen een bankje, niks is lekkerder dan op een hete dag daar even op de bus te wachten. De zware takken van de linde worden gestut met stalen poten, maar verder vraagt de linde weinig onderhoud, vertelt groenbeheerder Cattenstart.

De tekst loopt door onder de afbeelding

Beeld Werry Crone

Plof-behandeling

Eens in de zeven of acht jaar krijgt de Gebodenlinde een ‘plof-behandeling’. Dan worden met een lange lans voedingsstoffen en zuurstof onder druk diep in de grond gebracht. Die behandeling krijgen alle bomen rond de Vrijthof, maar de Gebodenlinde krijgt een paar plofjes meer. “Hij krijgt wat extra. Je moet er wat voor over hebben. Het is ten slotte de blikvanger van Hilvarenbeek. Die boom hoort bij dat plein.’’

Cattenstart heeft aan het bankje rondom de Gebodenlinde ook een bijzondere herinnering. Hij heeft bij dat bankje onder de boom ooit een oudere man met een hartstilstand gereanimeerd. De datum staat hem in het geheugen gegrifd: 25 augustus 1979. “Het was half drie ’s middags. We waren aan het sproeien op de Vrijthof en ik zag dat er iemand bezig was met reanimeren. Dat bleek een huisarts te zijn. Ik vroeg: kan ik helpen, ik heb EHBO. Ik heb het reanimeren van hem overgenomen tot de ambulance er was. Die man heeft het gered. Dat vergeet je nooit meer. Dan heeft zo’n boom toch een speciaal plekje bij je.’’

Lees ook de andere afleveringen uit de serie 'Monumentale bomen':
Aflevering 1: Hans, Grietje en de heks in Arnhem
Aflevering 2: De markante plataan bleef gespaard in de oorlog
Aflevering 3: Deze oersterke kolos kwam ooit als een klein zaadje op een VOC-schip naar Nederland
Aflevering 4: Onder deze genderneutrale boom komen kinderen tot rust
Aflevering 5: Een statige boom in een Fries park in Engelse stijl
Aflevering 6: Uit hoeveel bomen bestaat de eeuwenoude beuk van Niebert?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden