Onder de waterlijn

Een persbericht kwam binnen. 'Uniek beeld van Europese emigratie in de jaren vijftig en zestig' stond erboven.

Ik ging even verzitten. Zelf een kleine emigrant in die jaren was ik wel benieuwd naar dat unieke beeld.

Het bericht vervolgde met: 'In de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw trokken veel mensen weg uit Europa voor een toekomst elders. Vanaf 23 januari organiseert de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM) in het stadhuis van Den Haag een tentoonstelling van historische foto's van de emigratie in deze naoorlogse jaren. De foto's geven een uniek beeld van de schaal waarop de emigratie plaatsvond en van mensen op weg naar een nieuwe toekomst in een ander land.'

Ik treinde spoorslags naar Den Haag, een riskante onderneming vanwege de winterdienstregeling en een defect aan de spoorbrug bij Gouda, maar deze ongemakken vielen in het niet bij de gedachte aan het immense avontuur van de emigratie.

We vertrokken in 1957 naar Australië, mijn vader, moeder, mijn jongere broertje en ik, aan boord van de Johan van Oldenbarnevelt, een legendarisch passagiersschip. Ik vond deze week de naam van mijn allang overleden vader terug op een gedigitaliseerde emigratiekaart in het Nationaal Archief; zijn initialen, zijn geboortedatum, het transportmiddel (schip) en de aankomstdatum in Sydney: 25-03-1957. We waren zes weken onderweg geweest. Die kaart ontroerde me; hij documenteerde het begin van een grote onderneming, naar een land van zon, zee en stranden - zoals de voorlichtingsavonden hadden laten zien - en eindeloze werkmogelijkheden.

Nu weet ik hoe mijn vader, als ongeschoolde arbeider met alleen enige ervaring aan een breitoestel in een kousenfabriek, vier jaar lang worstelde met baantjes in de textiel, bij de spoorwegen, bij een abattoir en alle mogelijke seizoenswerk; en hoe mijn moeder kampte met de heimwee, in dat verre onvriendelijke hete land, waar nooit bloemen in de vensterbanken stonden.

De onderneming werd een fiasco.

Gesubsidieerd waren we vertrokken, Nederland wilde mensen als mijn vader graag kwijt, en de boekhouder van de kousenfabriek had aan boord van de Oldenbarnevelt zelfs een hut boven de waterlijn weten te regelen. Maar zonder mijn vader voeren we drie jaar later terug, ónder de waterlijn van een armoediger schip; mijn vader bleef nog een jaar in Australië om het geld van de terugtocht te kunnen betalen.

De mislukking deed geloof ik vooral hem verdriet, Maar hij stond niet alleen. Tussen 1947 en 1961 emigreerden 126.000 Nederlanders naar Australië; dertig procent van hen keerde gedesillusioneerd terug.

In de stadhuishal in Den Haag, met die unieke beelden, niets van dat alles. Daar stonden een paar zuilen, met elk vier zwart-witfoto's eraan, iets meer dan twintig in totaal. Uit een scherm klonk wat onverstaanbaar gemurmel van emigranten.

Een enkel beeld heb ik zelf nog. Een jongetje aan boord bij een zwemvestoefening. Niet veel meer.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden