Onder de platanen klinken de piano's

Prestigieus, maar informeel. Dat is het jaarlijkse pianofestival in het Zuid-Franse La Roque d'Anthéron. Tussen de grote namen prijkt dit jaar de 28-jarige Nederlandse pianist Hannes Minnaar.

Zaterdagmiddag zes uur. In het Parc du Château de Florans - midden in het Zuid-Franse dorpje La Roque d'Anthéron - picknicken gezinnen in het gras, terwijl op de achtergrond de Boléro van Ravel klinkt: de Canadese pianistes Katia en Marielle Labèque repeteren voor het concert dat ze later die avond in het park zullen geven.

Het is een schouwspel dat het pianofestival in La Roque d'Anthéron typeert. Van half juli tot half augustus klinken er voortdurend pianoklanken uit het park en lopen musici en luisteraars in en uit. Onder de 365 platanen zijn de hele dag repetities, optredens en masterclasses bij te wonen. Gedurende een maand worden er bijna honderd concerten gegeven voor jaarlijks zo'n 83.000 bezoekers. Niet alleen in het park, waar een arena voor tweeduizend toeschouwers is opgericht, maar ook in de plaatselijke abdij, kerken in de omgeving, in een steengroeve, aan een meer en sinds kort in twee zalen in Aix-en-Provence en Marseille.

Niet de hoeveelheid muziek is het bijzondere van dit festival, maar de lijst van gerenommeerde pianisten die er jaarlijks optreden. Alle groten uit de pianowereld komen langs: Arcadi Volodos, Nicolai Lugansky, Nelson Freire, Grigory Sokolov, Michail Pletnev, Marc-André Hamelin, Pierre-Laurent Aimard, Alexandre Tharaud, Jevgeni Kissin en ga zo maar door. En dan nog kamermuziekensembles en orkesten. Geen enkele zaal ter wereld krijgt zoveel grote namen in één seizoen op bezoek. Dit jaar werd het meest uitgekeken naar the West-Eastern Divan Orchestra van Israëlische en Palestijnse musici onder leiding van Daniel Barenboim.

Maar ook de aanstormende jonge garde is hier te ontdekken. Dit jaar onder meer de Russen Joeri Favorin en Daniil Trifonov, de Israëlische Iddo Bar-Shaï en de 28-jarige Nederlander Hannes Minnaar. Hij mag het vijfde pianoconcert van Saint-Saëns spelen, waarmee hij in 2010 de derde prijs van het Koningin Elisabeth Concours won.

Drijvende kracht achter het festival is René Martin, die het festival 33 jaar geleden oprichtte. Een kleine man die met dwingende blik de hele dag de gang van zaken in de gaten houdt. Zijn kennis van de muziekwereld is onovertroffen, alleen al omdat hij jaarlijks meer dan 1500 concerten over de hele wereld organiseert. In 1981 richtte hij dit festival op om nieuwe pianotalenten voor het voetlicht te kunnen brengen. Onder anderen Nicolai Lugansky en Boris Berezovsky debuteerden hier. Zij, en vele anderen, komen hier vrijwel jaarlijks terug.

En dat niet alleen omdat ze hier debuteerden, denkt Martin. En ook niet vanwege het mooie weer of het prachtige park. "Inmiddels heeft het festival zo'n prestigieuze naam dat je hier eens in je carrière moet hebben gespeeld. De druk is groot, maar de meesten spelen hier toch graag omdat dit een echt festival voor de piano is. Het publiek bestaat geheel uit pianoliefhebbers. Verder zorgen we voor de best mogelijke omstandigheden, ook al speelt vrijwel alles zich af in de open lucht. De pianisten kunnen kiezen uit zes goede vleugels, er werken professionele technici en de akoestiek van de arena in het park is de beste in de openlucht ter wereld."

Eigen smaak
Nu het festival deze reputatie heeft opgebouwd, kunnen jonge pianisten ervan profiteren. René Martin kiest ze zelf uit. "De keuze is geheel subjectief", legt hij uit. "Ik volg mijn eigen smaak. Omdat ik over de hele wereld werk, ken ik veel pianisten persoonlijk en heb ik veel contact met pianodocenten die me tips geven. Vorig jaar speelden de broertjes Jussen hier. Nu Hannes Minnaar, die ik bewonder om zijn muzikaliteit. Hij speelt met een prachtige klank en hij luistert goed naar degenen met wie hij samenspeelt."

Minnaar debuteert in de arena in het park. "Op zondagavond met orkest op het hoofdpodium, ik word erg verwend", vindt Minnaar.

De 25-jarige Duitser Joseph Moog debuteert op dezelfde avond als Minnaar. Hoewel hij al een platencontract heeft en in grote zalen wordt uitgenodigd, vindt hij het een enorme eer om hier te spelen. "Een belangrijke stap in mijn carrière, waar veel uit voort kan komen. Hier komen veel concertorganisatoren luisteren." Het spelen in de buitenlucht vindt hij een uitdaging. "Het is totaal anders dan wat je gewend bent. Zo'n nieuwe omgeving, met ruisende bomen en tsjilpende krekels, dwingt je tot aanpassen. Het is een mooie gelegenheid om het eens anders aan te pakken."

's Ochtends om negen uur hebben Moog en Minnaar, onder toeziend oog van de eerste luisteraars, op het podium een vleugel voor het concert uitgezocht. Ze kiezen dezelfde Steinway. Om tien uur volgt een korte repetitie met het orkest, de Sinfonia Varsovia. 's Avonds loopt het gesmeerd, al speelt het orkest wel erg hard. Het publiek is onder de indruk en bedankt met vele bravo's, zowel voor de muzikaal interessante Saint-Saëns van Minnaar als voor de krachtige Liszt van Moog. "Magnifique, tous les deux", zegt Martin.

Libelles en krekels
Tijdens het spel van Minnaar vlogen libelles langs en deden de krekels in de bomen voluit mee. Last had hij er niet van. "In het tweede deel zit toevallig een passage waarin Saint-Saëns de krekels nadoet. Ik heb toen even goed geluisterd of ik ze hoorde. En ja hoor."

Het is dan wel een openluchtconcert, maar toch anders dan andere zomerfestivals waar Minnaar heeft gespeeld. "Dit is wel heel professioneel allemaal. Deze akoestiek, het aandachtige publiek, de prachtige vleugel in de kleedkamer. En op het podium valt het enorm mee met de warmte. Zo heb je wel de voordelen van het buiten spelen - het bijzondere en informele - maar niet de nadelen."

Ook Moog houdt van de buitenlocatie. Maar hij kan zich voorstellen dat niet iedere pianist ervan houdt. "Mensen als Krystian Zimerman en Grigory Sokolov hebben maar één of twee programma's per jaar. Hun hoogste doel is dat keer op keer perfect te spelen. Dat is hier moeilijk haalbaar. Maar voor iemand als Boris Berezovsky, die de muziek op het moment zelf creeert, is dit juist de ideale omstandigheid." Nee, Sokolov en Zimerman willen niet in de openlucht spelen, bevestigt Martin. "Zij spelen in een zaal in Aix." Wie heeft hier nog nooit gespeeld? Martin antwoordt meteen: "Mauricio Pollini. Die wil niet. Het zij zo".

Met zijn tienduizenden bezoekers heeft het festival veel personeel nodig. De Nederlandse Nina Kaplan (75) is vrijwilliger. "Ik heb hier in de buurt gewoond en kwam heel graag naar de concerten. Nu woon ik in Nederland, maar kom elk jaar een maand over om te helpen. Ik ben verantwoordelijk voor de kaartcontrole. Ik heb geen tijd om naar de concerten te luisteren, maar volg de repetities." Haar favoriet is de Rus Lugansky. "Ik ben van oorsprong Russisch en spreek hem elk jaar. Dit keer nam hij vrouw en kinderen mee. Ze voelen zich hier helemaal thuis. De kleedkamers zijn simpel, maar er ligt altijd wat lekkers voor ze."

Dat simpele - met toegangskaartjes van 5 tot 70 euro, zodat bezoekers het zich kunnen veroorloven om een paar dagen te blijven - is belangrijk voor René Martin. Hij wil dat La Roque, ondanks de indrukwekkende namen, een informeel festival voor een breed publiek blijft. Vandaar de openbare repetities, de vele kinderconcerten en activiteiten voor scholieren en studenten. Vandaar ook de informele kleding van bezoekers en pianisten. Zelfs Aurélie Filippetti, de minister van cultuur die bij het concert met Barenboim aanwezig is, draagt slippers onder haar rode jurkje. Martin: "Ik zou niet willen dat dit festival gaat lijken op het chique kamermuziekfestival in Verbier of het zomerfestival in Salzburg. Ik spiegel me liever aan de Engelse Proms, waar zoveel jongeren op afkomen".

Hannes Minnaar: De lat ligt voor mij nu veel hoger
Drie jaar na het winnen van de derde prijs in het Koningin Elisabeth Concours speelt Hannes Minnaar op het pianofestival van La Roque d'Anthéron. Het is opnieuw een bewijs dat het concours hem internationale bekendheid heeft gegeven. Terugkijkend noemt hij het effect van dat concours nog steeds overweldigend.

"Ik had wel rekening gehouden met de mogelijkheid om hoog te eindigen. Maar ik had nooit gedacht dat het zo'n enorm gevolg zou hebben. Pas toen ik drie maanden later het Concertgebouworkest aan de lijn had, begon het tot me door te dringen. En daarna werd ik benaderd door de Engelse Borletti-Buitoni Trust, een belangrijk fonds dat jonge talenten steunt en allerlei deuren opent.

"Op zo'n moment verandert je perspectief enorm. Vóór het concours beschouwde ik mezelf als een aanstormend Nederlands talent. Met wat geluk zou ik zondagmiddagconcerten mogen geven en misschien meedoen aan een jong-talent-programma van het Concertgebouw. Na het concours speelde ik opeens op hoog niveau met allerlei orkesten. Dat vergt een omschakeling in denken, want de lat ligt nu veel hoger. Het is minder vrijblijvend allemaal. "

Het concours had het effect van een springplank, maar het echte werk begon pas daarna. "Ik had op het conservatorium bijna geen pianoconcerten gestudeerd en maar twee keer met orkest gespeeld. Nu speel ik opeens de pianoconcerten van Chopin, Rachmaninov, Grieg. Met het Nederlands Symfonie Orkest en dirigent Jan Willem de Vriend ga ik de komende jaren alle vijf Beethovenconcerten opnemen. Heel spannend, want dit zijn echte hoogtepunten uit de pianoliteratuur."

In Frankrijk weten ze hem inmiddels te vinden, in Duitsland heeft het concours minder effect gehad. Wat zijn optreden in la Roque d'Anthéron gaat betekenen, wacht Minnaar rustig af. "Je weet nooit wat de uitstraling ervan zal zijn. René Martin zei na afloop: 'Volgend jaar kom je weer'. Nou, we zullen zien."

Ook het Van Baerle Trio van Hannes Minnaar is aan een internationale opmars bezig. Komend seizoen spelen violiste Maria Milstein, cellist Gideon den Herder en pianist Minnaar in het Rising Stars-programma. Dat betekent spelen in belangrijke zalen van Wenen en Boedapest tot Parijs en Londen. Minnaar probeert beide carrières zo goed mogelijk te combineren. "Als er weer eens een lange tournee als solist of als trio gepland staat, is het lastig. Maar kamermuziek is zo leerzaam - en gezellig bovendien - dat ik ermee door wil gaan. Ook als solist leer je veel van samenspel. Alle muziek gaat immers over communiceren."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden