Onder de grond kijken hoe het er onder de zeespiegel uitziet

TEXEL - Met zijn gedachten kennelijk nog op het strand, schuift Wiebe Sijtsma aan tafel in de kantine van Ecomare, centrum voor wadden en Noordzee.

JAN SLOOTHAAK

“Ik kreeg een melding van een gestrande dolfijn. Maar de jongeman van de melding had zelf kans gezien het dier los te krijgen en weer de zee in te duwen.” Toch met wat twijfel in zijn stem: “Het blijft natuurlijk de vraag wat er met het dier aan de hand is. Waarom het strandde. Door de storm misschien.”

Die dag woedt net de eerste herfststorm over Nederland. Texel, net op een hoek van de Noordzee, wordt niet gespaard, maar toch is het redelijk druk in Ecomare. “Niet zo druk als in het hoogseizoen, maar het is inderdaad behoorlijk vol”, zegt voorlichtster Margreet Sandee. “We hebben tegenwoordig 250 000 bezoekers per jaar.”

In de loop van volgend jaar zal Ecomare er heel anders uit gaan zien. De voorbereidingen zijn in volle gang, maar het merendeel voltrekt zich diep in de duingrond. Daar wordt een 'Waterzaal' gebouwd. Bezoekers zullen straks niet meer gewoon naar vitrines met allerlei bezienswaardigheden kijken, maar afdalen onder de zeespiegel.

Dat gaat gepaard met de introductie van een nieuwe visie. “We laten dan vooral de onderlinge verbanden zien”, zegt directeur Jan Kuiper.

Pas na de zomer van volgend jaar komt de Waterzaal klaar, maar bezoekers worden al eerder in de half voltooide zaal toegelaten. Het afdalen in de zes meter diepe zaal wordt begeleid met een stelsel van watervalletjes. Midden in de zaal rijst een grote achthoekige waterkolom op met 70 000 liter zeewater.

Wiebe Sijtsma, hoofd technische dienst en dierverzorger, zegt het beeldend: “We nemen als het ware een monster uit de zee en zetten die kolom hier neer. De mensen krijgen het idee dat ze zijn neergedaald op de zeebodem. Met vissen en andere zeedieren, algen en planten.”

Sandee vult aan: “Boven op de kolom komt een 'zeetuin' met wieren en algen. Het daglicht zal daar doorheen sijpelen en het mystieke sfeertje oproepen dat bij de zee hoort.”

De Waterzaal grenst aan het bassin waar zeehonden worden opgevangen. Het zeehondencentrum van Texel heeft de oudste rechten. Het werd al in de jaren '50 opgericht, ver voor het later beroemd geworden zeehondencentrum in Pieterburen. Annie de Haan, die het samen met haar man stichtte, werd bekend als 'de moeder van de zeehonden'. Door grote vensters kun je de dieren vanuit de Waterzaal straks onder de waterspiegel bekijken. Weer met datzelfde effect: alsof je zelf in de zee staat en er deel van uitmaakt.

Verder krijgt de Waterzaal een eilanden-structuur. Elk eiland brengt een element in beeld, zoals bijvoorbeeld een schorren-diorama. En een strandbiotoop toont de glooiende overgang van zee naar strand met een golfslag die laat zien hoe de bekende zandribbeltjes ontstaan. Dit onderdeel geeft inzicht in het rijzen van de zeespiegel en de invloed van de zeeën op het klimaat.

De touchpool is een van de elementen waar bezoekers zelf mee kunnen 'spelen'. Met je handen in het water zitten tussen de krabben en zeesterren. Of dat niet ten koste van die dieren zal gaan? “We verwachten het niet”, zegt Sijtsma. Midden in de bak komt overigens wel een 'vluchtplaats'. Op andere plaatsen kunnen bezoekers proefjes doen. Bijvoorbeeld een harde zandlaag laten veranderen in gevaarlijk drijfzand. Of het nabootsen van getijden en proefjes met de waterkwaliteit.

De expositie blijft niet beperkt tot wat de natuur biedt. Ook de invloed van de mens komt aan bod: visvangst, delfstoffen winnen (de gasboringen van de NAM in het wad zijn actueel), recreatie, zeetransport, de aanleg van dijken.

Ecomare heeft die keus volgens directeur Kuiper bewust gemaakt. Het centrum wil een onafhankelijke koers varen. “De doelstelling dat de natuur het waard is te worden beschermd, is een belangrijk uitgangspunt. Maar we willen dat niet betuttelend doen.”

Sterker nog dan in het verleden, wil Ecomare met de nieuwe aanpak de mensen zelf prikkelen zich een oordeel te vormen. “We laten zien wat er gebeurt door ingrepen van de mens. De bezoekers zijn mondiger geworden en kunnen zelf wel uitmaken of ze een ontwikkeling verwerpelijk of nuttig vinden.”

“Wij zijn geen verlengstuk van de milieubeweging”, benadrukt Kuiper. Hij illustreert de onafhankelijkheid met het feit dat bijvoorbeeld ook het Productschap voor vis en vlees meewerkt aan de expositie. Een werkgroepje van zeevissers denkt mee. Met een andere instelling heeft Ecomare een cursus ontworpen voor personeel dat op booreilanden werkt. Dat krijgt daardoor het besef dat het in een 'gevoelig' gebied werkt waar je niet maar raak boort, maar ook oog moet hebben voor de gevolgen in de natuur. “De NAM doet mee en betaalt de cursus”, zegt Kuiper. Samenwerking is er overigens ook met natuurorganisaties en andere musea.

Behalve educatief centrum is Ecomare inmiddels ook een landelijk bekend kenniscentrum. Samenwerking met wetenschappelijke onderzoekcentra voor de zee is daar mede debet aan.

Ooit (1930) begon Ecomare als expositie in een klaslokaal van de Texelse schoolmeester H. J. Kraai. Behalve liefde voor de natuur was ook het lokken van toeristen een drijfveer. Het centrum trok meteen al 2000 bezoekers en verhuisde na de oorlog naar een houten barak in het Texelse bos. In de jaren '50 begonnen Kraais opvolgers, het echtpaar De Haan, met de opvang van zieke zeehonden en vogels. In 1975 verhuisde Ecomare naar de huidige locatie in de duinen, grenzend aan het 70 hectare grote Duinpark ter ere van de natuurvorser Jac. P. Thijsse. Ecomare is de 'poort' naar het park, waar ook 'leerzame' routes zijn uitgestippeld.

De Waterzaal betekent een forse uitbreiding, van 1200 tot 2000 m2. Dat kost 9 miljoen. De helft is er al. Ecomare moet zelf nog 4 miljoen opbrengen en hoopt op sponsors.

De oorspronkelijke expositie blijft intact en wordt aan moderne inzichten aangepast. Ecomare laat een beeld zien vanaf 140 000 jaar geleden, toen het eiland in de ijstijd ontstond. Van de mammoet tot het nieuwste van het nieuwste: 'De Vleet', een digitale encyclopedie over natuur en milieu van wad, kust en Noordzee. Speciale edities worden op cd-rom verspreid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden