Onder Barack Obama zal het bij dromen blijven

Barack Obama is deze zomer weer op campagne. Dit keer niet voor het presidentschap, maar om de Amerikaanse middenklasse uit het slop te trekken. Met een serie speeches door het land probeert hij draagvlak te creëren voor zijn visie op de economie. Niets minder dan de American dream staat op het spel.

"Het maakt niet uit wie je bent of hoe je eruitziet, waar je vandaan komt of van wie je houdt, als je je best doet, kun je het maken in Amerika en dat is wat dit land zo bijzonder maakt", riep Obama nog tijdens de eerste toespraak van zijn zomertour. Het lijkt moeilijk om hem - de zwarte jongen die president werd van de Verenigde Staten - tegen te spreken, maar voor steeds meer Amerikanen blijkt deze droom een illusie te zijn.

De meeste Amerikanen hadden al wel langer door dat het verhaal van de krantenjongen die het tot miljonair schopte een uitzondering op de regel was; hoewel niet onmogelijk, toch slechts voorbehouden aan enkelingen. Voor deze droom van de uitblinkers zijn er in de Amerikaanse maatschappij altijd wel voorbeelden te vinden: van John D. Rockefeller en Andrew Carnegie tot Steve Jobs en Oprah Winfrey.

Maar er is een andere dimensie aan de Amerikaanse droom die misschien nog wel meer appelleert aan wat het betekent om Amerikaan te zijn. Dat is de impliciete belofte dat iedereen die bereid is hard te werken een veilig plekje in de Amerikaanse middenklasse kan veroveren, een huis kan kopen en een fatsoenlijk pensioen kan opbouwen, terwijl ze kunnen sparen om hun kinderen een goede opleiding te laten doen zodat ook zij het weer beter kunnen hebben dan hun ouders. De afgelopen decennia is dit ideaal onder grote druk komen te staan.

Terwijl het inkomen van de rijkste 1 procent van de Amerikanen tussen 1979 en 2007 bijna verviervoudigde, veranderde het inkomen van gezinnen in de middenklasse bijna niet. Ondertussen steeg de prijs voor zaken als gezondheidszorg, goed onderwijs en huisvesting. Het idee was natuurlijk dat de welvaart van de allerrijksten zou doorsijpelen naar de middenklasse. In plaats daarvan is de middenklasse tijdens het afgelopen decennium zowel gekrompen als armer geworden.

Ontoombaar optimisme
De groep Amerikanen die onder de armoedegrens leeft, is daarentegen flink toegenomen, terwijl de mogelijkheden om daar weer uit te komen, zijn geslonken. Hard werken is niet meer genoeg. Het minimumloon is zelfs zo laag dat een fulltimebaan geen garantie biedt om boven de armoedegrens uit te stijgen. Voor het verwezenlijken van de Amerikaanse droom kun je tegenwoordig beter in Canada, Australië of in één van de Noord-Europese landen zijn.

Deze realiteit dringt ook tot de Amerikanen zelf door. Het ooit ontoombaar lijkende Amerikaanse optimisme heeft als gevolg een flinke knauw gekregen. Uit onderzoek van het Amerikaanse bureau Rasmussen Reports blijkt dat nog maar 15 procent van de Amerikanen ervan overtuigd is dat de kinderen van vandaag het beter zullen hebben dan hun ouders. Het geloof in de Amerikaanse belofte dreigt daarmee uit te doven.

Economen hebben de laatste jaren veel gewezen op het belang van psychologie en emotie voor de economie. Een middenklasse die niet de verwachting heeft het beter te krijgen, maar bang is haar positie te verliezen, biedt geen voedingsbodem voor een pioniersgeest en ondernemingszin. De Amerikaanse droom is geen opium voor het volk, het is de wortel aan de stok; misschien krijg je hem niet te pakken, maar hij helpt je wel vooruit.

Dat Obama de Amerikaanse droom levend probeert te houden, is dan ook begrijpelijk, maar, zoals president Abraham Lincoln ooit zei: "Je kunt niet alle mensen, altijd voor de gek houden." De Amerikaanse realiteit ondersteunt de droom momenteel onvoldoende.

In zijn speeches draagt Obama ideeën aan om een nieuw fundament onder de droom te slaan met plannen voor onder meer onderwijs, huizenbezit, werkgelegenheid en sociale zekerheid. Zijn belangrijkste taak is echter om deze plannen door het Congres te sluizen. Maar wie denkt dat Obama dat in de huidige hevig gepolariseerde politieke werkelijkheid voor elkaar zal krijgen... Droom verder!

Gastcolumnist Albertine Bloemendal is amerikanist.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden