Ondanks kundige veiligheidsdiensten is Spanje toch getroffen

Een vrouw steekt een kaars aan voor de slachtoffers van de aanslag in Barcelona. Beeld AFP

Terwijl buurland Frankrijk recent veelvuldig werd getroffen door terreuraanslagen bleef dit Spanje de afgelopen jaren bespaard. Tot donderdag, toen het land toch wederom hard werd geraakt in Barcelona; dertien jaar na de verwoestende aanslagen rond het Madrileense treinstation Atocha.

Dat de Iberische staat sinds 11 maart 2004 gespaard is gebleven van grootschalige terreur is mede te danken aan het kundig, en soms rigide, opereren van de veiligheidsdiensten. Daarbij profiteert het land van de nauwe samenwerking met buurland Marokko dat met Spanje regelmatig gezamenlijke anti-terreuracties uitvoert en inlichtingen deelt.

Spanje is bovendien niet scheutig met het communiceren over de deelname van het land aan internationale militaire missies om zich zo niet al te veel in de kijker van jihadisten te spelen. Al verschijnen er toch met enige regelmaat dreigementen uit die hoek om ‘Al-Andalus’ aan te vallen. Dit was de naam die de Moren eeuwen terug gaven aan het door hen veroverde deel van het Iberisch Schiereiland. Sommige jihadisten menen dat dit gebied terugveroverd dient te worden.

Terreurverdachten

De afgelopen jaren werden in Spanje regelmatig terreurverdachten van het bed gelicht. Sinds de Atocha aanslagen –waarbij 191 mensen de dood vonden– tot en met vorig jaar werden 669 jihadistische terreurverdachten op Spaanse bodem aangehouden. Vorig jaar waren dit er 69 op een bevolking van 46 miljoen. De meeste aanhoudingen in Spanje vinden plaats in Madrid, Catalonië en de aan Marokko grenzende Spaanse kleine exclaves Ceuta en Melilla, die een relatief grote moslimbevolking hebben.

Maar al lang voor de opkomst van jihadistische terreur in Europa deed Spanje ervaring op met terreurbestrijding. Zo trad het land hard op tegen de Baskische afscheidingsbeweging ETA die decennialang dood en verderf zaaide met bomaanslagen en moorden op klaarlichte dag. Experts stellen dat de lessen uit de tijd van de ETA-terreur nu succesvol worden ingezet tegen de jihadistische terreurdreiging.

Dit betekent overigens niet dat de terreurzaken die voortkomen uit het preventieve werk van de Spaanse veiligheidsdiensten het halen in de rechtszaal. Critici klagen dat arrestanten soms wel heel makkelijk tot terreurverdachte worden bestempeld. Menig terreurzaak leidt dan ook niet tot een veroordeling en wordt voortijdig geseponeerd.

Alle ogen op Catalonië

Na de aanslagen van donderdag zijn alle ogen gericht op Catalonië en de bij vakantiegangers immens populaire hoofdstad Barcelona als terreurmikpunt. Dit terwijl de terreurdreiging in Noordoost toch niet van vandaag of gisteren is. Tussen 2004 en 2012 kwamen vier van de tien veroordeelden terreurverdachten uit de provincie Barcelona. 9-11-kopstuk Mohamed Atta was twee maanden voor de aanslagen op de Twin Towers in New York nog in Catalonië voor topoverleg. In de autonome regio bevinden zich bovendien de helft van Spanje’s Salafistische gemeenschappen, weet de krant El País.

Hoewel Spanje de afgelopen jaren terdege voorbereid was op een terreuraanslag is natuurlijk ook de Spaanse aanpak niet waterdicht, zo is gebleken. Het land zal na ‘Barcelona’ ongetwijfeld de veiligheidsbakens weer verder gaan verzetten. Zo leek het toch vrij eenvoudig voor de aanslagpleger om het symbolische en toeristische hart van de Catalaanse hoofdstad te treffen door zomaar La Rambla op te kunnen rijden. 

Lees hier meer over de aanslagen in Spanje

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden