Review

Ondanks hun jeugd is er iets eeuwigs overgeleverd

In de Amsterdamse doopsgezinde Singelkerk beklommen afgelopen november vijf leken de preekstoel. Preken blijkt worstelen. In de vier preken die ik las (die van Suzanne Bosman van ’RTL Nieuws’ kreeg ik helaas niet te pakken) wordt geworsteld. Oud IKV-secretaris Mient Jan Faber en Opzij-hoofdredacteur Margriet van der Linden (beide van robuust protestantse, respectievelijk gereformeerde en hervormd/gereformeerde bonds huize) worstelen met God. En met zichzelf.

PvdA-Kamerlid Jeroen Dijsselbloem worstelt met de egocentrische, poenerige tijdgeest, ook in zijn eigen partij, en pleit via de barmhartige Samaritaan voor meer saamhorigheid en solidariteit. Columnist Stephan Sanders tenslotte herkent zich in de onmatigheid waarmee Noach zich na de zondvloed overgeeft aan de drank. Hij kent de worsteling met de drank maar al te goed. Maar heeft Noach het van een vreemde? In de mateloosheid van de woede waarmee God de aarde onder water zet, herkent Sanders de woede van de drinker. Drank maakt meer kapot dan je lief is en later heb je spijt. Ook God had spijt. Zo Schepper, zo schepsel. Dat gold voor Noach, dat geldt voor Sanders.

De God van Mient Jan Faber was een meereizende God. God reisde mee met Israël, maar ook met Fabers gereformeerde groep en waar God mee reist, denken gelovigen dat Hij hen zeer in het bijzonder goedgunstig gadeslaat. Faber bezocht intussen het ene oorlogsgebied na het andere. Steeds speelde God een rol. En geen vredelievende. God motiveerde de strijders en troostte bij hun graf de nabestaanden via zijn priesters. Hun offer was niet vergeefs. Zij stierven voor God en vaderland. Faber heeft het priesters in alle talen horen zeggen.

Tel daar bij op dat Faber het ‘gemeen’ vindt dat een onschuldige boet voor de zonden van anderen, zoals de Verzoeningsleer hem leerde en verbaas je niet over zijn conclusie, dat het voor hem maar beter er geen godsbeeld op na te houden. Als hij daar tenminste in slaagt. Want zo makkelijk is dat niet. Ik ben altijd weer blij als ik God weer even uit mijn hoofd kan zetten, bekent hij aan het einde van zijn preek.

Margriet van der Linden ziet een regelrechte lijn van de strenge Sinterklaas met roe en zak naar God. Ook de God van haar jeugd zag alles, liet niet met zich spotten en dreigde met represailles en straf. Maar terwijl geen volwassene meer in Sinterklaas gelooft, groeien ontelbare miljoenen niet uit boven hun geloof in een straffende, alleswetende God. Namens hun God menen zij zeker te weten wat goed is en wat kwaad.

Van der Linden volgt Jezus vanuit Bethanië, een onrein leprozendorp, naar Jeruzalem waar hij de tempel reinigt door priesters en handelaren er met een touw uit te ranselen. Priesters en handelaren, respectievelijk de bewakers en profiteurs van regels en wetten om zogenaamd de reinheid te bewaren. Jezus als lichtend voorbeeld, die zijn eigen pad volgt en anders durft zijn. Uit eigen ervaring weet zij hoe moeilijk dat is. Hoe zwaar verandering van regels en opvattingen kan vallen. Als dat toch lukt, komt dat door de kracht van de liefde. Liefde voor de naaste, liefde voor je zelf. Door die liefde heeft Van der Linden haar woede over de God van haar jeugd overwonnen.

Opvallend, geen van de preken houdt zich aan de scheidslijn tussen gelovig en ongelovig. Ook of en hoe God bestaat komt niet ter sprake. Belangrijker is, dat God bij niemand aan de buitenkant is gebleven. Of weggezet als irrelevant. Zelfs al zouden zij dat misschien gewild hebben. Je merkt dat laatste vooral bij Faber en Van der Linden. God zit diep in hun ziel. Ze kunnen Hem niet vaarwel zeggen zonder een belangrijk deel van zichzelf vaarwel te zeggen. Ze moeten met Hem verder.

De wereld waarin ze nu leven is heel anders dan die van hun jeugd. Logisch dus dat de God van hun jeugd niet meer past op wat ze sindsdien meemaakten en ontdekten. Maar daarmee is de kous niet af. Achter, of zelfs tegelijk met, de God van vroeger is iets anders overgeleverd. Iets eeuwigs. Iets dat voor hen de moeite waard is te bewaren. Zelfs als het schrijnt.

Misschien moet je een leek zijn om de hartstocht en de pijn van die worsteling tussen oud en nieuw, met God, met jezelf, zo subtiel, zo tastend en proevend, onder woorden te brengen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden