naschrift

Ondanks haar succes moest Evelyn Berezin (1925-2018) als vrouw vechten voor haar kansen

Evelyn Berezin, oprichter en directeur van Redactron Corporation. Beeld Hollandse Hoogte

Een feministe wilde Evelyn Berezin zich niet noemen. Toch had ze een verheven doel met haar revolutionaire uitvinding, de geautomatiseerde tekstverwerker. Met het overbodig worden van de bulk aan geestdodend tikwerk, zouden secretaresses doorstromen naar interessantere functies.

‘De dood van de doodlopende secretaresse’, zo kondigde Berezin haar product in chocoladeletters boven een advertentie aan. We schrijven begin jaren zeventig, toen in de VS zes procent van de banen uit secretaressewerk bestond, vooral eindeloos typewerk.

Voor vermenigvuldiging van rechttoe rechtaan brieven werd carbonpapier tussen het briefpapier geschoven. Officiële documenten werden eindeloos overgetypt. Tot de ramp van een tik- of taalfout, en geklieder met het verhullende Tipp-Ex niet werd geaccepteerd. Opnieuw beginnen!

Het liep anders dan Berezin had voorzien. Veel secretarieel werk werd weliswaar makkelijker, maar na verloop van tijd ook overbodig. Tegen The New York Times zei ze zich te schamen voor het feit dat het nooit bij haar was opgekomen dat de tekstverwerker banen van vrouwen in gevaar zou brengen in plaats van levendiger maken.

“Het werd mannen duidelijk dat ze hun secretaresses niet meer nodig hadden, ze konden het meeste zelf doen”, zei ze. “Maar we hebben ook geleerd dat als er iets is dat een man haat, het is om zijn secretaresse op te geven.”

Eigen bedrijf

De typemachine, een anachronisme. Bijna net als de opvolger, de geautomatiseerde tekstverwerker (8000 dollar per stuk) waarmee Berezin in september 1971 op de markt kwam: een traag, lawaaierig apparaat ter grootte van een bescheiden koelkast, in de eerste versie zonder beeldscherm. Nu is de tekstverwerker een bescheiden, haast onzichtbaar onderdeel geworden van PC, laptop of zelfs slimme telefoon.

In 1969 was het in de technologiesector hoogst opmerkelijk dat een vrouw oprichter/directeur werd van een bedrijf. Berezin deed dat met Redactron Corporation speciaal voor de ontwikkeling van de commerciële tekstverwerker. En omdat ze als vrouw elders niet ten volle tot ontwikkeling kwam.

Ze verkocht de boel in 1976, toen de firma van negen tot bijna 500 werknemers was uitgegroeid en ze door het blad BusinessWeek als een van Amerika’s topondernemers werd genoemd. Daarna verdronk haar bekendheid in de stroom van technologische ontwikkelingen. Ze kreeg deze eeuw weliswaar haar plaats in de Hall of Fame voor vrouwen in de technologie, ze bleef relatief onbekend en ondergewaardeerd.

Ze groeide als dochter van Joodse immigranten uit Rusland op in de East Bronx, New York. In hun onder de rails van een metrolijn gelegen appartement las ze met het voortdurende geraas van de treinen op de achtergrond graag sciencefictionverhalen. Ze studeerde fysica, maar kon als vrouw op dat vakgebied niet aan de slag.

Defensiecomputer

Ofschoon ze amper van een computer had gehoord, solliciteerde ze bij zo’n firma en werd zonder training in het diepe gegooid als ontwikkelaar van computersystemen. In de tijd van verdwijnende vacuümbuizen en opkomende transistors was ze met haar gave voor logica snel een topper.

Voor het ministerie van defensie ontwikkelde ze een computer die berekende hoe wapens hun doelen moesten raken. Ze maakte een geautomatiseerd banksysteem en voor United Airlines het eerste tickets reserveringssysteem dat binnen een seconde klanten in zestig steden kon verbinden aan beschikbare stoelen.

Ondanks haar succes moest ze als vrouw vechten voor kansen. Nadat­­ ze in 1960 een baan aangeboden had gekregen als manager bij de effectenbeurs van New York, werd ze geweigerd door de Raad van bestuur.

“Ik zou van tijd tot tijd op de beursvloer aanwezig moeten zijn en de taal daar zou niet geschikt zijn voor vrouwenoren”, herinnerde ze zich. “En ik zei: ‘Wat? Waarom?’ In die tijd was ik vermoedelijk een van de weinige mensen in de wereld die een machine voor hen had kunnen ontwerpen. Ik was verbluft. Maar het zegt alles over de positie van vrouwen in die tijd.”

Evelyn Berezin werd op 12 april 1925 geboren in New York, waar ze op 8 december 2018 overleed.

Tip?

Trouw beschrijft het leven van onlangs overleden heel gewone of bekende mensen. Heeft u zelf een tip voor Naschrift? Mail ons via naschrift@trouw.nl. Lees meer naschriften op trouw.nl/naschrift.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden