Ondanks goede voornemens neemt de werkdruk op universiteiten toe

Docent geeft les aan volle collegezaal. Beeld thinkstock

Meer studenten, minder inkomsten. Dat zet de universiteiten onder druk. Maar ze kunnen ook zelf iets doen om de druk te verminderen.

Op de universiteiten blijft de werkdruk stijgen. Alle universiteiten hebben nu wel een plan gemaakt om daaraan iets te doen, zoals twee jaar geleden beloofd in het cao-overleg met de bonden. Maar geholpen hebben die plannen nog nauwelijks.

Dat blijkt uit een onderzoek van de vakbonden FNV en Vawo (vakbond voor de wetenschap) onder universiteitsmedewerkers. Het is een herhaling van het onderzoek dat drie jaar geleden werd gedaan, en dat toen leidde tot de afspraak dat de universiteiten iets aan die werkdruk zouden gaan doen.

Toen én nu zeggen 7 op de 10 medewerkers een hoge tot zeer hoge werkdruk te ervaren. Van die 70 procent heeft een ruime meerderheid overwogen om van baan te veranderen, vanwege de werkdruk. Een verontrustend signaal uit het onderzoek: het zijn vooral jongere medewerkers die kijken naar ander, minder belastend werk.

Dat betekent niet dat het kommer en kwel is aan de universiteiten. Uitdaging, zelfstandigheid en vrijheid om de eigen tijd in te delen zijn voordelen van een academische baan. En universiteitsmedewerkers zeggen veel steun te krijgen van collega’s bij het oplossen van problemen. Over hun leidinggevenden zijn ze iets minder positief.

Belangrijke oorzaak voor de almaar oplopende werkdruk is de spagaat waarin universiteiten zitten. Het aantal studenten blijft groeien (dit jaar met meer dan 5 procent) en de rijksbijdrage per studenten daalt. De onderwijslast voor medewerkers groeit hierdoor, en gaat drukken op tijd voor wetenschappelijk onderzoek dat ze ook moeten doen.

Beeld Fadi Nadrous

Extra personeel

De universiteiten wijzen naar Den Haag, en dat is terecht, maar ze kunnen zelf ook iets doen om de druk te verlichten, zegt Jan Boersma, cao-onderhandelaar van FNV. “Met de cao-afspraak over werkdrukplannen hebben de universiteiten laten zien dat ze niet alleen naar Den Haag willen wijzen. Dat is een goed begin. Universiteiten bezorgen hun medewerkers zelf ook administratieve lasten. Ze kunnen kijken naar deregulering om die te verminderen. Dat gebeurt nu bij enkele instellingen. En sommige universiteiten trekken uit eigen middelen extra personeel aan om de onderwijslast te verlichten. Maar ze zouden ook wat soepeler moeten omgaan met de personeelsformatie om de onderwijstaken gelijk te verdelen. Dat gebeurt nog nauwelijks.”

Het probleem is opgepakt, maar nog niet geland, zegt Boersma. De universiteiten hebben plannen, maar hun medewerkers merken daar nog weinig van. Om de werkdruk te verminderen zijn maatregelen nodig op alle niveau’s, van college van bestuur tot medewerkers zelf. Aan de Vrije Universiteit (VU) in Amsterdam is in gezamenlijk overleg besloten daar een simpel overzicht voor te maken, omdat iedere pagina die beschreven en gelezen moet worden weer werkdruk geeft. Daarom heeft de universiteit een matrix ontwikkeld.

In de matrix staan alle oorzaken van werkdruk onder elkaar, zoals ‘onduidelijkheid over taakverdeling’. En bij iedere oorzaak kunnen suggesties worden ingevuld voor verbetering, naar niveau: van college van bestuur, via faculteit, vakgroep en ondersteunende diensten, naar de medewerker. Het moet een levend document worden dat blijft circuleren en evolueren, zegt Henk Olijhoek, voorzitter van de VU-ondernemingsraad. 

Olijhoek: “Een risico is dat we blijven steken in de rechterkolom, waar het individu staat; dat werkdruk een probleem wordt van de medewerker, die met zijn tijd moet leren omgaan bijvoorbeeld. We hebben alle niveau’s benoemd, omdat je op alle niveau’s maatregelen nodig hebt. En je moet creatief zijn, want extra geld is er niet.” 

De universiteitsmedewerkers doen komende vrijdag mee aan de algemene onderwijsstaking. Ze eisen onder meer dat de overheid 1,15 miljard euro investeert om de achterstallige financiering van het wetenschappelijk onderwijs te herstellen. En ze willen dat van het overheidsbudget voor wetenschappelijk onderzoek een groter deel rechtstreeks naar de universiteiten gaat, en niet wordt verdeeld via tijdrovende competities.

Enquête werkdruk: belangrijkste resultaten

Ik ervaar (zeer) hoge werkdruk 67%
Werkdruk is toegenomen in de afgelopen 2 jaar 71%
Ik heb voldoende tijd om al mijn taken af te maken 16%
Ik heb voldoende tijd voor pauzes 29%
Ik weet dat mijn universiteit een plan heeft voor aanpak werkdruk61%
Maatregelen uit dat plan hebben mijn werkdruk verlaagd8%

Lees ook:

Ook zonder extra Haags geld kan de werkdruk op universiteiten omlaag

Universiteiten eisen dat het kabinet meer geld uittrekt voor het wetenschappelijk onderwijs, omdat docenten en hoogleraren kraken onder de werkdruk. Maar er zijn ook oplossingen die geen geld kosten.

Grote onderwijsstaking op 15 maart

In heel Nederland zal het onderwijs op vrijdag 15 maart staken. Personeel in alle sectoren zal het werk neerleggen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden