Ondanks de overwinning van de PvdA is Asschers tocht naar herstel nog lang niet voltooid

PvdA-fractievoorzitter Lodewijk Asscher tijdens de exitpoll van de Europese Parlementsverkiezingen. Beeld ANP

De PvdA boekte donderdagavond een onverwacht grote verkiezingsoverwinning. Is de partij definitief terug, of was er sprake van een eenmalig Timmermanseffect?

Ongeloof, uitzinnigheid, tranen, knuffels. De oerkreet van vreugde uit het café waar de PvdA haar verkiezingsavond had, was donderdagavond over het hele Plein in Den Haag te horen. Vreemd is dat niet: nog maar twee jaar geleden werd de sociaaldemocratie doodverklaard.

De partij boekte de eerste verkiezingsoverwinning sinds 2012, voor veel jonge leden in het Haagse café een volkomen nieuwe ervaring. Het succes komt onverwacht, het herstel sneller dan gedacht. Partijleider Lodewijk Asscher memoreerde tijdens zijn toespraak dat de partij de afgelopen jaren is begonnen aan “een tocht” om het vertrouwen terug te winnen.

Die tocht begon bij de grootste verkiezingsnederlaag ooit, toen de PvdA bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2017 van 38 naar negen zetels ging. Herstel was er lange tijd nauwelijks. Vorig jaar bij de raadsverkiezingen verloor de partij opnieuw fors, de paar procentjes winst ten opzichte van 2017 werden met milde tevredenheid verwelkomd. Toen de PvdA het bij de Provinciale Statenverkiezingen in maart beter deed dan verwacht, liet de fractie de taart aanrukken.

De afgelopen dagen leek een sterke Europese uitslag er al in te zitten. Toch zag niemand aankomen dat de partij zo afgetekend de grootste zou worden. Een “bizarre comeback”, volgens Asscher.

Samenwerking op links

De zege valt niet los te zien van lijsttrekker Frans Timmermans. De spitskandidaat van de Europese sociaaldemocraten was veruit de bekendste lijstaanvoerder in Nederland. Tegenover Ipsos zei 48 procent van de PvdA-stemmers dat Timmermans de doorslag heeft gegeven. De partij trok volgens Maurice de Hond kiezers weg bij GroenLinks, D66 en SP. Vijf jaar geleden wist D66 zich te presenteren als dé pro-Europese partij, dit jaar vervult de PvdA die rol.

Daarmee zijn de Europese verkiezingen geen goede graadmeter voor hoe de PvdA er landelijk voorstaat. In de peilingen schommelt de partij rond de 15 zetels, ongeveer op gelijke hoogte met CDA en D66, achter VVD, Forum voor Democratie en GroenLinks. Asschers tocht naar herstel is nog lang niet voltooid.

Wel werden in de campagne de contouren zichtbaar van waar Asscher met zijn partij naartoe wil. In een recent interview met Trouw vertelde hij over bezoeken aan Europese zusterfracties. Succesvolle sociaaldemocraten, van Groot-Brittannië tot Spanje en Denemarken, combineren volgens de PvdA-leider een compromisloos links geluid met een positieve, constructieve boodschap en samenwerking met andere linkse partijen.

De roep om verdere samenwerking of zelfs een fusie met GroenLinks zal de komende tijd weer aanzwellen. Tot op heden liepen zulke gesprekken steeds op niets uit.

De verkiezingen hebben de status van de PvdA aan het Binnenhof veranderd. De uitslag en het bijbehorende zelfvertrouwen maken Asscher tot dé man op links. Niet langer ligt het momentum bij Jesse Klaver. De stemming voor de nieuwe Eerste Kamer kan maandagavond bovendien zo uitvallen dat de PvdA het kabinet straks in haar eentje aan meerderheden kan helpen.

Asscher zelf kent zijn nieuwe positie maar al te goed. Hij riep vrijdag op Radio 1 het kabinet op om Timmermans voor te dragen als Eurocommissaris, of zelfs als voorzitter van de Europese Commissie. Asscher: “Als het kabinet deze uitslag negeert, dan is dat een grote fout.” Premier Rutte wilde niets over het kabinetsstandpunt kwijt: “Als ik hier nu iets over zeg is dat niet goed voor de kansen voor een Nederlander op de beste plek.” Ondertussen kruipen de sociaaldemocraten  in de Europese peilingen steeds dichter naar de christendemocraten. Ineens is de gedachte aan een Europees ‘Timmermanswonder’ zo gek niet meer.

Lees ook: 

Het Timmermanswonder maakt van PvdA onverwacht de grote winnaar

De PvdA heeft een onverwachte en forse comeback gemaakt bij de Europese verkiezingen. Onder aanvoering van lijsttrekker en Europees spitskandidaat Frans Timmermans haalde de partij volgens de exitpolls ruim 18 procent van de stemmen. Dat is goed voor vijf zetels.

PvdA viert overrompelende comeback

Donderdag heeft zich, in de woorden van PvdA-partijleider Lodewijk Asscher, “het Timmermanswonder” voltrokken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden